กงจักร
คำว่า กงจักร มาจากคำ ๒ คำ คือ กง และ จักร คำว่า กง หมายถึงสิ่งที่มีรูปเป็นวงกลม เช่น ส่วนที่เป็นวงรอบของล้อเกวียน หรือล้อรถม้า มีที่ใช้ในสำนวนว่า “กงเกวียนกำเกวียน” หรือเรียกขนมที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับกง ว่า ขนมกง
ส่วนคำว่า จักร หมายถึงอาวุธที่มีรูปเป็นวงกลมและมีแฉก ๆ โดยรอบ จักรเป็นอาวุธชนิดหนึ่งที่พระนารายณ์ทรงใช้ เนื่องจากพระนารายณ์มี ๔ กร แต่ละกรจะถือสิ่งต่างๆ กัน ได้แก่ สังข์ จักร คทา และดอกบัว
เมื่อนำคำ ๒ คำมารวมกันเป็นคำว่า กงจักร จึงหมายถึงสิ่งที่มีรูปเป็นวงกลม มีริมเป็นแฉก ๆ โดยรอบ ใช้เป็นอาวุธสำหรับลงโทษเปรตบางจำพวก
ตามนิทานชาดก มิตวินทุกะ (อ่านว่า มิด-ตะ -วิน-ทุ-กะ) เป็นผู้มีบาปหนา เมื่อจะได้รับโทษตามกรรมก็มองเห็นกงจักรบนหัวเปรตตนหนึ่งว่าเป็นดอกบัว จึงขอมาใส่บนหัวตนเอง ทำให้ได้รับทุกข์ทรมานจากกงจักรที่หมุนบาดหัวอยู่ตลอดเวลา ชาดกนี้เป็นที่มาของสำนวนว่า เห็นกงจักรเป็นดอกบัว
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.