กระด้าง (๒๙ ตุลาคม ๒๕๕๑)

     กระด้าง

          ถ้าเอ่ยถึงคำว่า กระด้าง คุณจะคิดถึงอะไร บางคนอาจคิดถึง น้ำกระด้าง ลิ้นกระด้าง หรืออาจจะคิดถึง กระด้างกระเดื่อง แต่ทราบหรือไม่ว่า กระด้าง มีความหมายมากกว่านั้น ถ้าอยากรู้ความหมายของคำในภาษาไทยเราก็ต้องพึ่ง พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ซึ่งในหนังสือดังกล่าวได้เก็บคำว่า กระด้าง ไว้ถึง ๓ ความหมายดังนี้

          ๑. เป็นคำนามหมายถึง ชื่อพืช ซึ่งแบ่งเป็น (๑) ชื่อถั่วชนิด Vigna sinensis  (L.) Savi ex Hassk. var. cylindrica  (L.) Koern. ในวงศ์ Leguminosae เมล็ดคล้ายถั่วดํา แต่สีค่อนข้างแดง ใช้เป็นอาหารได้อย่างถั่วดํา บางทีเรียก ถั่วนา (๒) ชื่อไม้พุ่มชนิด Lasianthus hookeri  C.B. Clarke ในวงศ์ Rubiaceae ต้นตรงเรียวและเป็นขนสาก ๆ ใบรูปหอก ปลายแหลม ดอกขาวเล็ก ๆ เป็นกระจุกติดกับลําต้นที่ง่ามใบ ตําราแพทย์แผนโบราณว่ารากใช้ทํายาได้ พายัพเรียก กะด้าง (๓) ชื่อเห็ดหลายชนิดในวงศ์ Polyporaceae ขึ้นบนขอนไม้ เนื้อเหนียว กินไม่ได้ เช่น ชนิด Daedaleaopsis confragosa  (Bolt. ex Fr.) Schroet. ดอกเห็ดรูปพัด สีน้ำตาลแดงสลับน้ำตาลอ่อน ผิวไม่เรียบ ด้านล่างมีรู เนื้อในเห็ดแข็ง

          ๒. เป็นคำนามหมายถึง ชื่องูนํ้าชนิด Erpeton tentaculatum  ในวงศ์ Colubridae ลําตัวสีนํ้าตาลและดํา มีหนวดสั้นหุ้มด้วยเกล็ดเล็ก ๆ ๒ เส้น อาศัยตามแหล่งนํ้าจืดทั่วไป มีพิษอ่อนมาก ไม่ปรากฏว่าเป็นอันตรายต่อมนุษย์ ชอบทําตัวแข็งทื่อ จึงเรียกว่า งูกระด้าง

          นอกจากนี้ กระด้าง ยังใช้เป็นคำคุณศัพท์ มีหลายความหมายคือ หมายถึง ค่อนข้างแข็ง สิ่งที่มีลักษณะไม่อ่อน ไม่นิ่มนวล  เช่น ลิ้นกระด้าง ข้าวกระด้าง; ขัดแข็ง หมายถึง กิริยาวาจาไม่อ่อนตาม เช่น มีกิริยากระด้างขึ้น; เรียกนํ้าที่ฟอกสบู่ไม่เป็นฟองว่า นํ้ากระด้าง  ถ้าถึงขั้น กระด้างกระเดื่อง  ก็จะหมายถึง ไม่อ่อนน้อม เอาใจออกห่างไม่ยอมอ่อนน้อมอย่างเคย ซึ่งก็อาจทำให้ใครหลายคนไม่ค่อยพอใจ เมื่อรู้แล้วก็อย่าให้ใครมาว่าเรากระด้างกระเดื่องนะคะ.           

                   จินดารัตน์  โพธิ์นอก