การผูกขาด (๒๓ สิงหาคม ๒๕๕๓)

          การผูกขาด ซึ่งเป็นคำที่เราได้ยินได้ฟังอยู่เสมอนี้ หลายคนคงจะทราบว่ามาจากคำภาษาอังกฤษว่า monopoly แต่อาจจะยังงง ๆ อยู่บ้างว่าคืออะไรกันแน่  คำนี้มีอธิบายอยู่ในพจนานุกรมศัพท์เศรษฐศาสตร์  ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ดังนี้ค่ะ

          monopoly  หรือ การผูกขาด  หมายถึง ลักษณะหนึ่งของตลาดผลผลิตที่มีการแข่งขันไม่สมบูรณ์ มีลักษณะโครงสร้างที่สำคัญคือ มีผู้ขายรายเดียว  การเข้าสู่ตลาดทำได้ยาก  ทำให้ผู้ผูกขาดมีอำนาจในการกำหนดราคาสินค้าหรือบริการของตน 

          การผูกขาดอาจเกิดขึ้นโดยธรรมชาติ คือในกรณีที่ไม่มีการกีดกันการเข้าสู่ตลาด แต่ไม่มีผู้ผลิตรายอื่นเข้ามาแข่งขัน อาจเนื่องจากอุตสาหกรรมนั้นใช้ทุนสูง  ขนาดการผลิตใหญ่  ใช้เทคโนโลยีก้าวหน้า  หรือการผูกขาดที่เกิดขึ้นโดยการกีดกันการเข้าสู่ตลาด คือกรณีที่ผู้ผูกขาดกีดกันไม่ให้ผู้อื่นเข้ามาแข่งขัน ซึ่งอาจเกิดขึ้นจากการใช้กฎหมายเป็นเครื่องมือในการกีดกัน  เช่น  สิทธิบัตร  หรือการได้รับสัมปทาน  ซึ่งก็จะทำให้ผู้ผลิตรายนั้นมี อำนาจการผูกขาด  (monopoly power)  หมายถึง ความสามารถในการควบคุมตลาดของผู้ผูกขาด หรืออิทธิพลของผู้ผูกขาดในการกำหนดราคาสินค้าหรือบริการในตลาด เนื่องมาจากสาเหตุต่าง ๆ ดังกล่าวมาแล้ว

          แล้วทำไมผู้ผลิตจึงพยายามให้ตนมีอำนาจการผูกขาด คำตอบง่าย ๆ ก็คือ นั่นเป็นเพราะว่า เมื่อผู้ผลิตมีอำนาจการผูกขาดแล้ว จะทำให้เขาได้รับกำไรจากการผูกขาด (monopoly profit)  ซึ่งหมายถึง  กำไรที่ผู้ผูกขาดได้รับซึ่งโดยทั่วไปจะได้รับมากกว่าปรกติ  เนื่องจากผู้ผลิตมีอำนาจผูกขาดในการผลิตหรือการขายสินค้าหรือบริการ  อย่างไรก็ตามความสามารถในการหากำไรของผู้ผูกขาดจะขึ้นอยู่กับลักษณะของอุปสงค์ที่มีต่อสินค้าหรือบริการ และลักษณะของต้นทุนการผลิตของผู้ผูกขาด

          การผูกขาด ใช่ว่าจะต้องขึ้นอยู่กับผู้ผลิตรายเดียวเท่านั้น บางครั้งผู้ซื้อก็อาจจะเป็นผู้ผูกขาดได้ด้วยเช่นกัน โอกาสหน้าจะมาเล่าสู่กันฟังต่อนะคะ.

           จินดารัตน์   โพธิ์นอก