การรื้อถอน (๑๓ กันยายน ๒๕๕๓)

          วันนี้ไม่ได้จะชวนไปรื้อบ้านใครหรอกนะคะ แต่มีศัพท์ที่น่าสนใจอยู่คำหนึ่ง  จะมาเล่าสู่กันฟัง นั่นคือคำว่า การรื้อถอน  ซึ่งเป็นศัพท์บัญญัติของคำว่า deconstruction  ศัพท์นี้มีใช้ในหลายสาขาวิชา ซึ่งความหมายอาจจะแตกต่างกันไป  แต่ในทางสังคมวิทยา  พจนานุกรมศัพท์สังคมวิทยา ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ให้หมายความว่า การรื้อถอน  หมายถึง การวิเคราะห์รูปแบบหนึ่ง เดิมเป็นวิธีการที่ใช้ในการวิจารณ์ด้านปรัชญาและวรรณกรรม โดยแยกส่วนประกอบต่าง ๆ ออกมา และประสมประสานกลับเข้าไปใหม่ เท่าที่เป็นมาการตีความหมายของข้อเขียน มักจะเน้นไปที่ตัวผู้แต่งและความหมายที่ชัดเจนของงานนั้น ๆ แต่การรื้อถอนพยายามที่จะลดความสำคัญของผู้แต่ง โดยเน้นที่ตัวบทของข้อเขียนนั้น ๆ

          ต่อมา วิธีการรื้อถอนทางวรรณกรรมได้พัฒนามามีอิทธิพลต่อนักสังคมศาสตร์ที่อ้างว่า สังคม (society) ก็เป็นเสมือนผลงานทางข้อเขียนซึ่งอาจนำมารื้อถอนเพื่อให้ความหมายที่ซ่อนเร้นได้เปิดเผยออกมา

          การรื้อถอนสนใจในข้อแตกต่างที่ตรงกันข้าม เช่น บุรุษและสตรี ความดีและความชั่ว ความมีเหตุผลและความไม่มีเหตุผล ต่อจากนั้นแสดงให้เห็นว่าสิ่งตรงกันข้ามนั้นเชื่อมโยงกันอย่างไร ฝ่ายหนึ่งถูกจัดว่าเป็นศูนย์กลาง มีอภิสิทธิ์ได้โดยธรรมชาติ แต่อีกฝ่ายหนึ่งถูกละเลย ไม่ให้ความสำคัญ ถูกกดขี่ และถูกทำให้เป็นชายขอบ อย่างไรก็ดี ต่อมา กระบวนการรื้อถอนได้ทำให้ระบบการจัดลำดับชั้นดังกล่าวถูกลบล้างไป คือ ทำสิ่งที่เป็นศูนย์กลางไม่ให้เป็นศูนย์กลาง ต่อจากนั้น ในขั้นตอนสุดท้าย สิ่งที่ตรงกันข้ามก็ถูกรื้อถอน มีสภาพไม่คงที่และไม่มีความหมายที่แน่นอนอีกต่อไป
  

จินดารัตน์  โพธิ์นอก