การสมรส

          นอกจากการครองโสดถาวร (celibacy) ที่เคยเขียนไปแล้ว ในทางประชากรศาสตร์ก็มิได้ละเลยการมีคู่ครองของคนในสังคม จึงมีความสนใจศึกษาเกี่ยวกับการสมรสเช่นเดียวกัน ซึ่งคณะกรรมการจัดทำพจนานุกรมศัพท์ประชากรศาสตร์ แห่งราชบัณฑิตยสถาน ได้ให้คำอธิบายคำว่า การสมรส ไว้ว่า การสมรส หรือ marriage หมายถึง  การอยู่ร่วมกันของบุคคล ๒ คนในฐานะคู่สามีภรรยา ซึ่งทั้งคู่มีทั้งสิทธิ (right) และพันธะ (obligations) ที่กำหนดโดยกฎหมาย วัฒนธรรม ประเพณี หรือพิธีกรรมทางศาสนา ในปัจจุบันการสมรสเน้นเรื่องการจดทะเบียนและการรับรองทางกฎหมายมากกว่าในอดีต อย่างไรก็ตาม ในหลายสังคมการสมรสไม่ได้มีความหมายเฉพาะในมิติด้านกฎหมายเท่านั้น แต่ยังหมายรวมถึงการอยู่ร่วมกันฉันสามีภรรยา ซึ่งเป็นที่ยอมรับของครอบครัว สังคม หรือศาสนา  ในหลายสังคมการสมรสนอกจากจะเชื่อมโยงคู่สมรสแล้ว ยังเป็นการเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัวและเครือญาติของทั้งสองฝ่ายด้วย

          นอกจากนี้ ยังมีอีกคำหนึ่งที่น่าสนใจคือคำว่า ภาวะสมรส หรือ nuptiality ซึ่งหมายถึง ภาวะเกี่ยวกับการแต่งงานในฐานะของปรากฏการณ์ทางประชากร หมายรวมถึง จำนวน ความชุก และอัตราของปรากฏการณ์ดังกล่าว ตลอดจนคุณลักษณะทางเศรษฐกิจสังคมและประชากรของบุคคล เช่น การเคยสมรสหรือการไม่เคยสมรส และการสิ้นสุดสภาพสมรส ไม่ว่าจะด้วยการหย่า แยกกัน หรือม่าย  การศึกษาภาวะสมรสอาจเป็นการศึกษาประวัติการแต่งงาน โดยติดตามประชากรในรุ่นปีเกิดหนึ่งซึ่งจะพบว่า ทุกคนจะเริ่มจากการเป็นโสดหรือยังไม่เคยแต่งงาน จากนั้นส่วนหนึ่งจะเปลี่ยนสถานภาพเป็นสมรสโดยการแต่งงานครั้งแรก แล้วบางส่วนอาจเปลี่ยนแปลงไปสู่การสิ้นสุดการสมรส เช่น การหย่าร้างหรือการเสียชีวิตของคู่สมรส อย่างไรก็ตาม ผู้ที่หย่าร้างหรือเป็นม่ายบางส่วนอาจกลับเข้ามาอยู่ในสถานภาพสมรสใหม่ก็ได้ นอกจากนี้ คนในรุ่นอีกส่วนหนึ่งอาจมีการครองโสดถาวร (celibacy) คือไม่เคยแต่งงานเลยตลอดชีวิต. 

         จินดารัตน์  โพธิ์นอก