การอ่านตามหลักกับการอ่านตามความนิยม
ปัญหาในเรื่องการอ่านคำต่าง ๆ ในภาษาไทย โดยเฉพาะคำสมาสนั้นมีอยู่มากมาย จนไม่สามารถจะวางกำหนดกฎเกณฑ์อะไรลงไปให้แน่นอนได้ อย่างไรก็ตาม ตามปรกติแล้วจะเห็นว่าได้กำหนดวิธีอ่านไว้เป็น ๓ แบบด้วยกัน คือ
๑. การอ่านตามหลักเกณฑ์ หมายถึง การอ่านตามหลักเกณฑ์ที่นักปราชญ์ท่านได้วางไว้ เช่น การอ่านคำสมาสจะต้องอ่านออกเสียงพยางค์สุดท้ายของคำหน้าด้วย หรือคำหลังจะต้องอ่านคล้อยตามเสียงอักษรข้างหน้าซึ่งเป็นอักษรนำ เช่น
ชลประทาน อ่านว่า ชน-ละ-ปฺระ-ทาน
ธุรกิจ ” ทุ-ระ-กิด
วุฒิบัตร ” วุด-ทิ-บัด
อุบัติเหตุ ” อุ-บัด-ติ-เหด
ศักราช ” สัก-กะ-หฺราด
เมรุมาศ ” เม-รุ-มาด
ชัยภูมิ ” ไช-ยะ-พูม
สัปดาห์ ” สับ-ดา
๒. อ่านตามความนิยม หมายถึง การอ่านที่ไม่เป็นไปตามหลักที่กำหนดไว้ ดังที่ได้กล่าวมาแล้วในข้อ ๑ ทั้งนี้เพราะภาษาเป็นของประชาชน ถ้าประชาชนทั่วไปอ่านผิดไปจากหลักเกณฑ์ที่วางไว้จนรั้งไม่อยู่แล้ว ก็ต้องยอมให้เป็นถูก ทั้ง ๆ ที่ความจริงผิด หรือคำประเภทวิสามานยนาม ก็จำเป็นจะต้องอ่านให้ถูกต้องตามที่ผู้ตั้งชื่อประสงค์จะให้อ่าน เช่น
เอกราช อ่านว่า เอก-กะ-ราด (ไม่ใช่ เอก-กะ-หฺราด แบบคำว่า “ศักราช”)
ศรีนครินทรวิโรฒ ” สี-นะ-คะ-ริน-วิ-โรด (ไม่ใช่ สี-นะ-คะ-ริน-ทะ-ระ-วิ-โรด)
ชลบุรี ” ชน-บุ-รี (ไม่ใช่ ชน-ละ-บุ-รี แบบคำว่า “ชลประทาน”)
ชัยนาท ” ไช-นาด (ไม่ใช่ ไช-ยะ-นาด แบบคำว่า “ชัยภูมิ”)
ปทุมธานี ” ปะ-ทุม-ทา-นี (ไม่ใช่ ปะ-ทุม-มะ-ทา-นี)
๓. อ่านได้ทั้ง ๒ แบบ หมายถึง คำที่อ่านได้ทั้ง ๒ แบบ คือ ทั้งอ่านตามหลักเกณฑ์และอ่านตามความนิยม ทั้งนี้เพราะถือว่าภาษาเป็นของประชาชน เบื้องแรกก็ต้องพยายามรักษาหลักเกณฑ์ไว้ให้มากที่สุด ต่อเมื่อรักษาไว้ไม่ได้จริง ๆ ก็อนุโลมให้อ่านตามความนิยมได้ด้วย เช่น
ภรรยา อ่านว่า พัน-ยา (ตามหลัก) หรือ พัน-ระ-ยา (ตามความนิยม) ก็ได้
สรรเสริญ ” สัน-เสิน (ตามหลัก) หรือ สัน-ระ-เสิน (ตามความนิยม) ก็ได้
ศีลธรรม ” สีน-ทำ (หมายความว่า ศีล และ ธรรม) หรือ สีน-ละ-ทำ (หมายความว่า ธรรมระดับศีล) ก็ได้.
ผู้เขียน : ศ.จำนงค์ ทองประเสริฐ ราชบัณฑิต สำนักศิลปกรรม
ที่มา : ภาษาไทยไขขาน. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แพร่พิทยา. ๒๕๒๘. หน้า ๓๕๓.