ก้นหม้อไม่ทันดำ
ก้นหม้อไม่ทันดำ เป็นสำนวนใช้กับคู่สมรสที่อยู่ด้วยกันไม่นานก็เลิกร้างกันไป
การหุงข้าวต้มแกงในสมัยก่อนใช้หม้อดินและเตาฟืน เมื่อตั้งหม้อข้าวหรือหม้อแกงบนเตาที่ใช้ฟืนเป็นเชื้อไฟ นานเข้าเขม่าคือละอองดำ ๆ ที่เกิดจากควันไฟจะขึ้นมาติดที่ก้นหม้อทำให้ก้นหม้อดำ ถ้าสามีภรรยาอยู่ด้วยกันไม่นานแล้วเลิกกัน จะมีคำกล่าวเชิงตำหนิว่า “อยู่ด้วยกันก้นหม้อไม่ทันดำ” ดังปรากฏในบทละครนอกเรื่อง ไชยเชษฐ์ พระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย กล่าวถึงท้าวสิงหลที่ต่อว่าพระไชยเชษฐ์ที่ไล่ชายาคือนางสุวิญชาออกจากเมืองทั้งที่อยู่กันไม่นาน ว่า
เสียแรงเราออกปากฝากฝังไว้ จะโกรธขึ้งถึงกระไรก็นานนาน
อยู่ด้วยกันก้นหม้อไม่ทันดำ หรือมาทำเฉินฉุกสนุกจ้าน
สำนวน ก้นหม้อไม่ทันดำ คนสมัยใหม่อาจนึกภาพไม่ออก เพราะปัจจุบันไม่ได้ใช้เตาฟืนหุงหาอาหาร จึงไม่มีโอกาสที่ก้นหม้อหุงข้าวจะดำ แต่สำนวนนี้ก็ยังใช้กันอยู่ เมื่อกล่าวถึงสามีภรรยาที่เลิกร้างกันในเวลาไม่นาน
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.