ครัน
คำว่า ครัน พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ให้ความหมายว่า “ครัน ว. ใช้ประกอบคําอื่นมีความหมายไปในทํานองว่า นัก แท้ ยิ่ง จริง เช่น ครบครัน เสนาะครัน ดีครัน.”
คำว่า ครบครัน หมายถึง บริบูรณ์ ไม่ขาดเหลือ เช่น ทหารมีอาวุธครบครัน ในครัวมีเครื่องใช้ครบครัน. นอกจากคำว่า ครบครัน คำว่า ครัน ยังใช้ประกอบกับคำว่า คราม เป็น ครามครัน หมายความว่า ค่อนข้างมาก เช่น เขาประหลาดใจอยู่ครามครันว่าทำไมคนที่เคยประกาศตัวเป็นศัตรูกับเขาจึงกลับมาญาติดีด้วย
คำว่า ครัน นี้ ในสมัยก่อนมักใช้ในความหมายว่ามากหรือเพียงพอ เช่น ในลิลิตพระลอ มีร่ายว่า “…ตูจะให้ลาภจงครัน จะให้รางวัลจงพอ…” และ “…ให้พระราชทานรางวัล เงินทองครันอิ่มอก…” ในมหาชาติคำหลวง กัณฑ์มหาราช ก็มีคำว่า ครัน พระชาลีทูลพระเจ้าสญไชยว่า “อนึ่งท้าว ธ เสวยศุขภาพ ด้วยลุลาภอาหารมากแล อโถ มูลผลา พหู ลูกไม้ค่อยครนนเสวย…” (อ่านว่า อนึ่งท้าว ธ เสวยสุขภาพ ด้วยลุลาภอาหารมากแล อะโถ มูละผะลา พะหู ลูกไม้ค่อยครันเสวย)
คำว่า ครัน มีเสียงคล้ายกับคำเขมร คฺราน่ (อ่านว่า กร็อน) ซึ่งหมายถึงเพียงพอ พอดี พอใช้ได้ และคล้ายคลึงกับคำไทเหนือ คั่น ซึ่งหมายความว่ามากยิ่ง มักใช้เน้น เช่น หลำคั่น หมายถึง มากยิ่ง จึงยังไม่อาจยุติได้ว่าคำว่าครันเป็นคำไทยหรือคำยืม
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.