คำหลวง
คำหลวง เป็นคำเรียกงานประพันธ์ร้อยกรอง แต่ไม่ได้กำหนดว่าจะเป็นคำประพันธ์ชนิดใด หนังสือที่เรียกว่าคำหลวงมีอยู่ ๔ เล่ม คือ มหาชาติคำหลวง นันโทปนันทสูตรคำหลวง (อ่านว่า นัน-โท-ปะ -นัน-ทะ -สูด-คำ-หฺลวง) พระมาลัยคำหลวง และพระนลคำหลวง. มักแต่งเป็นร่ายและมีคำประพันธ์ชนิดอื่นปนอยู่ด้วย. หนังสือที่มีชื่อว่า คำหลวง ต่อท้าย มักเป็นหนังสือที่เกี่ยวกับศาสนา มีทั้งศาสนาพุทธและศาสนาพราหมณ์. โบราณาจารย์อธิบายว่า หนังสือคำหลวง เป็นหนังสือที่พระเจ้าแผ่นดินหรือพระราชวงศ์ชั้นสูงทรงพระราชนิพนธ์ และอาจมีนักปราชญ์ราชบัณฑิตร่วมแต่งด้วย. อย่างไรก็ตามในสมัยรัตนโกสินทร์ มีหนังสือที่พระเจ้าแผ่นดินโปรดให้นักปราชญ์ราชบัณฑิตร่วมกันแต่งหลายเรื่อง แต่ไม่ได้ใช้ชื่อว่า คำหลวง เพราะไม่ใช่เรื่องที่เกี่ยวกับศาสนาแต่มีลักษณะเป็นบทละคร เช่น รามเกียรติ์ อิเหนา ดาหลัง. คำหลวงจึงเป็นชื่อเฉพาะของวรรณคดี ๔ เรื่อง ดังกล่าวข้างต้น.
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๗ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.