งามหน้า
คำว่า งาม มีความหมายเหมือนกับคำว่า สวย คือมีลักษณะที่เห็นแล้วชวนให้ชื่นชม หรือพึงพอใจ หรือมีลักษณะสมบูรณ์ดี เช่น นักเรียนโรงเรียนนี้มีมารยาทงาม. น้องสาวของเขาเป็นคนรูปงาม.ข้าวในนาแปลงนี้งามดี. เมื่อนำคำว่า “งาม” ประกอบกับคำว่า “หน้า” เป็น “งามหน้า” เดิมมีความหมายว่า เป็นหน้าเป็นตา เช่น พระนางมัทรีกล่าวถึงพระเวสสันดรผู้เป็นพระสวามีว่าเป็นดั่ง “ฉัตรแก้วอันกั้นเกศ งามหน้างามเนตรทุกเวลา”.
คำว่า “งามหน้า” อาจใช้ในความหมายว่า ไม่งาม ไม่เหมาะสม ก็ได้ เป็นการใช้แบบประชดประชัน เช่นที่ปรากฏในละครนอกเรื่อง สังข์ทอง พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ตอนหาเนื้อหาปลา เมื่อหกเขยซึ่งถูกพระสังข์ตัดจมูกและหูแหว่งวิ่นเข้ามาเฝ้า ท้าวสามนต์จึงตรัสประชดว่า
เมื่อนั้น ท้าวสามนต์สำรวลสรวลร่า
ตบพระหัตถ์ตรัสแก่นางมณฑา มันงามหน้าแล้วเหวยลูกเขยยาย
หูแหว่งจมูกวิ่นสิ้นทุกคน สมประกอบชอบกลน่าใจหาย
ปัจจุบันคำว่า “งามหน้า” ใช้เป็นสำนวนประชดหรือตำหนิว่า ทำสิ่งที่น่าอาย น่าขายหน้า เช่น งามหน้าแล้วไหมล่ะ ลูกสาวหอบเสื้อผ้าไปอยู่บ้านผู้ชายเสียแล้ว.
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.