[จัน]

          ถ้าเอ่ยคำที่ออกเสียงว่า จัน ขึ้นมาคำเดียวโดยไม่มีบริบทอื่น ๆ อยู่ด้วย  ลองมาคิดกันเล่น ๆ ดูไหมคะว่า [จัน] จะมีรูปเขียนและความหมายอย่างไรได้บ้าง

          เริ่มที่คำว่า จัน  กันก่อนนะคะ ตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ให้ความหมายว่า จัน หมายถึง  ชื่อไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ชนิด Diospyros decandra Lour. ในวงศ์ Ebenaceae ผลสุกสีเหลือง หอม กินได้ ชนิดลูกกลมแป้นกลางบุ๋ม ไม่มีเมล็ด เรียก ลูกจันอิน ชนิดลูกกลมรี มีเมล็ด เรียก ลูกจันโอ   แต่ถ้าจะใช้ว่า จันโจษ  หรือ โจษจัน จะหมายถึง  พูดอึง พูดกันเซ็งแซ่ เล่าลือกันอื้ออึงในบทกลอนใช้ว่า จรรโจษ ก็มี  ส่วนคำว่า จันทัน  หมายถึง ชื่อตัวไม้เครื่องบนแห่งเรือนอยู่ตรงกับขื่อสําหรับรับแปลานหรือรับระแนง   คำว่า จันเทา  ใช้ในทางโหราศาสตร์ หมายถึง  ชื่อยาม ๑ ใน ๘ ยามในเวลากลางวัน  ส่วนคำว่า จันลอง หมายถึง  ลําธาร  แต่ถ้าเป็นคำว่า  จันลอง หรือ จังลอน  หมายถึง ปลาหรือเนื้อโขลกปั้นเป็นก้อนหรือเป็นแผ่นเคี่ยวกับนํ้ากะทิ สําหรับกินกับขนมจีนซาวนํ้า บางทีใช้โขลกปลาปั้นเป็นก้อนเสียบไม้ปิ้งไฟ เรียกว่า จังลอนแห้ง แจงลอน ก็ว่า  ถ้าเขียนว่า จันทน์  หมายถึง ชื่อพรรณไม้บางชนิดที่มีเนื้อไม้ ดอก หรือผลหอม ใช้ทํายาและปรุงเครื่องหอม  เช่น  จันทน์กะพ้อ  เป็นชื่อไม้ต้นขนาดกลาง ขึ้นตามป่าดิบทางปักษ์ใต้และปลูกกันตามบ้าน ดอกขาว หอมคล้ายนํ้ามันจันทน์  แล้วก็ยังมี จันทน์ชะมด    จันทน์หอม   จันทน์แดง  จันทน์ผา  จันทน์เทศ  จันทนา  จันทน์ขาว  แต่ถ้าเขียนว่า จันท์  จะหมายถึง แบบดวงจันทร์ ดวงเดือน  ถ้าใช้ว่า จันทร์  หมายถึง ดวงเดือน (ที่เรารู้จักกันดี)   และเป็นชื่อเรียกเทวดาองค์หนึ่งในนิยายว่า พระจันทร์   นอกจากนี้ในตำราโหราศาสตร์ยังใช้เป็นชื่อดาวพระเคราะห์ที่ ๒  และที่ลืมไม่ได้เลยคือ ใช้เป็นชื่อวันที่ ๒ ของสัปดาห์   แต่ถ้าใช้ว่า  จัณฑ์  แล้วละก็จะหมายถึง ดุร้าย หยาบช้า เกรี้ยวกราด ฉุน ฉุนเฉียว   ถ้าเป็นคำราชาศัพท์ใช้เรียกสุราหรือเมรัยว่า นํ้าจัณฑ์  จัณฑาล   หมายถึง ตํ่าช้า  หรือ ลูกคนต่างวรรณะ (ลูกที่บิดาเป็นศูทร มารดาเป็นพราหมณ์)  ส่วน จัญไร  หมายถึง เลวทราม เป็นเสนียด ไม่เป็นมงคล จังไร ก็ว่า.

                          จินดารัตน์  โพธิ์นอก