จาก…ปลาหมึกย่าง… ถึง…หมึกมะนาว (๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๕๑)

          เมื่อไม่นานมานี้ มีข่าวลูกวาฬหลงว่ายตามตอดเรือเล็กลำหนึ่ง เพราะเข้าใจว่าเป็นแม่และหวังว่าจะได้กินนม ดูแล้วน่ารักดี ผู้ประกาศข่าวแถมท้ายด้วยข้อมูลว่า วาฬ ที่มักเรียกกันแต่ก่อนว่า ปลาวาฬ นั้นไม่ใช่ปลา  แต่เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นอกจากนี้ก็ยังมีปลาแต่ไม่ใช่ปลาอีกชนิดหนึ่ง นั่นคือ โลมา  แต่ใครเลยจะรู้ว่ายังมีสัตว์ที่นิยมเรียกกันว่าปลา แต่ก็ไม่ใช่ปลาอีกเช่นกัน  นั่นก็คือหมึก  ที่หลายคนคงรู้จักกันในนามของ ปลาหมึก และมักจะนึกถึงเมนูเด็ดจากเจ้าสัตว์ทะเลชนิดนี้เป็นอย่างดี แม้ว่านักโภชนาการจะระบุว่ามีคอเลสเตอรอลสูงก็ตาม

          “ปลาหมึก” เป็นคำเรียกที่คุ้นหู และรสชาติคุ้นลิ้นคนไทยมาช้านาน ไม่ว่าจะนำมาย่าง ผัดกะเพรา ต้มยำ หรือทำเมนูเด็ดอื่นๆ   แต่คงมีน้อยคนนักที่จะรู้ว่า จริง ๆ แล้วปลาหมึกมิใช่ปลาตามชื่อเรียก แม้จะเคลื่อนที่ในน้ำได้เหมือนปลา ที่น่าแปลกไปกว่านั้น คือถูกจัดให้เป็นสัตว์ประเภทเดียวกับหอย เนื่องจากมีระบบโครงสร้างเหมือนหอย แต่ก็มีวิวัฒนาการแตกต่างออกไป  “หมึก” มีหนวดใช้ในการจับเหยื่อ พยุงตัว และช่วยในการผสมพันธุ์ มีตา ๑ คู่ที่สามารถมองเห็นวัตถุขนาดใหญ่ได้ ตามลำตัวมีจุดสีกระจายอยู่ทั่ว ใช้ในการขยายตัวและหดตัว  ลักษณะที่โดดเด่นคือ มีถุงหมึก ภายในมีสารสีดำคล้ายน้ำหมึก  ใช้พ่นเพื่อพรางตัวหรือทำให้ศัตรูหมดความรู้สึกไปชั่วขณะ  ในมหาสมุทรทั่วโลกมีหมึกกว่า 700 ชนิด แต่ที่คนไทยรู้จักและนำมารับประทานกันโดยทั่วไปมีเพียงไม่กี่ชนิด เช่น หมึกกระดอง (cuttlefish) ลำตัวคล้ายไข่ค่อนข้างแบน หมึกการ์ตูน (bobtail squid) เป็นหมึกขนาดเล็ก ตัวค่อนข้างกลมเป็นถุง คนไทยนิยมนำมาตากแห้งก่อนนำไปทำอาหาร หมึกกล้วยหรือหมึกหลอด (squid) มีขนาดตั้งแต่เล็กไปถึงใหญ่ 

          เป็นที่น่าสังเกตว่าในเมนูอาหารยังคงมีทั้งปลาหมึกและหมึก  เช่น ปลาหมึกย่าง กะเพราปลาหมึก ยำปลาหมึก หมึกไข่ย่าง หมึกมะนาว  จึงไม่แน่ใจว่าเมนูที่ใช้คำว่า หมึก ทั้งหลายนั้นเป็นเพราะว่า รู้จริง หรือ ตั้งใจ

   ทิพาภรณ์  ธารีเกษ