จำ
จำ ในภาษาไทยมีหลายความหมาย ความหมายหนึ่ง คือ บันทึกไว้ในสมอง เช่น เขาจำสิ่งที่เรียนรู้แล้วไว้เสมอจึงเรียนหนังสือเก่ง.
เรียกส่วนที่ทำหน้าที่บันทึกข้อมูลในคอมพิวเตอร์ว่า หน่วยความจำ.
อีกความหมายหนึ่ง จำ แปลว่า พันธนาการไว้ด้วยเครื่องลงทัณฑ์ เช่นที่ใช้ว่า จำโซ่ จำตรวน จำขื่อคา.
จำ แปลว่า ถูกขัง ก็ได้ เช่น จำคุก จำขัง จำตรุ. จำ แปลว่า ต้องฝืนใจทำ เช่น จำอยู่ จำไป จำกิน ใช้ว่า จำใจ ก็ได้ เป็น จำใจอยู่ จำใจไป จำใจกิน.
จำ ในคำที่แสดงกิริยาของพระภิกษุว่า จำวัด จำพรรษา แปลว่า อยู่ เป็นคำมาจากภาษาเขมร. จำวัด แปลตามคำแปลว่า อยู่วัด แต่ใช้ในความหมายว่า นอน เช่น หลวงตากำลังจำวัดอยู่ อย่าทำเสียงเอะอะ.
ส่วน จำพรรษา แปลว่า อยู่ประจำในช่วงพรรษา. เป็นกฎของภิกษุตามพระวินัยให้พระภิกษุอยู่ประจำ ณ วัดใดวัดหนึ่งตลอดช่วงเวลาเข้าพรรษา จะไปค้างที่อื่นแม้เพียงคืนเดียวก็ถือว่าผิด ยกเว้นเมื่อมีความจำเป็นอันเกี่ยวกับการเจ็บป่วยของโยมบิดามารดา จึงอาจขออนุญาตได้เพียงชั่วคราว.
ผู้เขียน ศ. ดร.กาญจนา นาคสกุล ราชบัณฑิต ประเภทวรรณศิลป์ สาขาวิชาภาษาไทย สำนักศิลปกรรม