จิตตปัญญาศึกษา (๑๙ กรกฎาคม ๒๕๕๖)

          เคยมีผู้กล่าวไว้ว่า การศึกษาคือการเรียนรู้ตลอดชีวิต วันนี้จึงได้นำวิธีการเรียนรู้แบบหนึ่งที่คณะกรรมการจัดทำพจนานุกรมศัพท์ศึกษาศาสตร์ร่วมสมัยได้อธิบายไว้มาเสนอ นั่นคือ จิตตปัญญาศึกษา (contemplative education)

          จิตตปัญญาศึกษา (contemplative education) หมายถึง หลักการและกระบวนการเรียนรู้ที่มุ่งเน้นความเข้าใจความจริงของชีวิตและความเป็นมนุษย์ ปลูกฝังความตระหนักรู้ภายในตนที่สัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมภายนอก การนำปรัชญาและหลักธรรมมาพัฒนาจิตและฝึกปฏิบัติจนมีสติและปัญญา มีความเมตตาและจิตสำนึกต่อส่วนรวม สามารถเชื่อมโยงศาสตร์ต่าง ๆ มาประยุกต์ให้เกิดประโยชน์แก่ตนเองและส่วนรวม

          แนวคิดเรื่องจิตตปัญญาศึกษานี้เริ่มต้นที่มหาวิทยาลัยนาโรปะ รัฐโคโลราโด สหรัฐอเมริกา ซึ่งก่อตั้งโดยเชอเกียม ตรุงปะ ริบโปเช พระตันตระวัชรยานจากทิเบต ใน ค.ศ. ๑๙๗๔ และมีการขับเคลื่อนการปฏิบัติอย่างแพร่หลาย จัดเป็นหลักสูตรการศึกษาในมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ในสหรัฐอเมริกา ส่วนประเทศไทย แนวคิดเรื่องการเรียนรู้ภายในตน การสร้างจิตสำนึกใหม่ และการพัฒนามนุษย์อย่างสมดุลเป็นองค์รวมได้แพร่หลายและเป็นที่สนใจในวงวิชาการ ทำให้มีการพัฒนาหลักสูตรจิตตปัญญาศึกษาขึ้นที่มหาวิทยาลัยมหิดลและจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับสถาบันการศึกษาอื่นอีกหลายแห่ง ตลอดจนการนำมาปรับใช้ในการเรียนการสอนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน

          จิตตปัญญาศึกษาเป็นแนวทางหนึ่งของการพัฒนาจิตใจ มีลักษณะบูรณาการและเชื่อมโยงกับศาสตร์ที่เป็นความรู้จากภายนอกตน ในการสร้างหลักสูตรจิตตปัญญาศึกษาควรมีการปรับใช้วิธีการต่าง ๆ ให้สอดคล้องกับบุคคล สถาบัน กาลเวลา  ภูมิสังคม บริบททางศาสนา วัฒนธรรม และศาสตร์ของวิชาชีพ จึงจะเกิดผลสำเร็จอย่างแท้จริง.

จินดารัตน์ โพธิ์นอก