จุกช่องล้อมวง
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ นิยามคำ จุกช่องล้อมวง ไว้ว่า เป็นโบราณศัพท์ และเป็นคำกริยา หมายถึง อารักขาพระเจ้าแผ่นดินในเวลาเสด็จประพาสหรือในเหตุบางประการเช่นเมื่อพระเจ้าแผ่นดินทรงพระประชวร. (จุกช่อง คือ จัดคนให้รักษาการณ์อยู่ตามช่องทาง เช่น ตรอก ซอย ปากคลอง ล้อมวง คือ จัดคนให้ล้อมที่ประทับเป็นชั้น ๆ)
คณะกรรมการศึกษาและพัฒนาความรู้ประวัติศาสตร์ไทย ราชบัณฑิตยสถาน ได้พิจารณาแก้ไขปรับปรุงบทนิยามของคำดังกล่าว และพิมพ์เผยแพร่ในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ดังนี้
จุกช่องล้อมวง เป็นโบราณศัพท์ เป็นคำกริยา หมายถึง อารักขาพระเจ้าแผ่นดินและพระบรมวงศ์ที่สำคัญในสถานการณ์ต่าง ๆ เพื่อความปลอดภัย (ดู จุกช่อง และ ล้อมวง ประกอบ)
ทั้งนี้ ที่ประชุมมีความเห็นว่า จุกช่องล้อมวง มาจากคำกริยา ๒ คำที่มีความหมายต่างกัน ประกอบกันขึ้น จึงอธิบายคำว่า จุกช่อง และ ล้อมวง ไว้ต่างหากด้วย ดังนี้
จุกช่อง หมายถึง อารักขาพระเจ้าแผ่นดินและพระบรมวงศ์ที่สำคัญ ตามช่องทางเสด็จพระราชดำเนินเมื่อเสด็จไปนอกพระราชวัง โดยจัดเจ้าหน้าที่ให้รักษาการณ์อยู่ตามช่องทาง เช่น ตรอก ซอย ปากคลอง
ส่วน ล้อมวง มี ๒ ความหมาย ความหมายที่ ๑ หมายถึง อารักขาเขตพระราชฐาน หรือบริเวณรอบสถานที่ที่ประทับนอกพระนคร ทั้งการเสด็จโดยสถลมารคและชลมารค ความหมายที่ ๒ หมายถึง รักษาความสงบเรียบร้อยระหว่างพระเจ้าแผ่นดินทรงพระประชวร หรือพระรัชทายาทก่อนเสด็จขึ้นครองราชสมบัติ โดยจัดเจ้าหน้าที่ล้อมที่ประทับเป็นชั้น ๆ
ในพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์มีตัวอย่างการจุกช่องล้อมวงบันทึกไว้ เช่น เมื่อสมเด็จพระบวรราชเจ้า มหาสุรสิงหนาท ประชวรหนัก พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชเสด็จไปประทับแรม ณ พระบวรราชวัง เพื่อดูแลพระอาการ ก็มีการจุกช่องล้อมวงพระบวรราชวังตามธรรมเนียม.
ปิยรัตน์ อินทร์อ่อน