ชอ-เชอ

          ฌ อ่านว่า ชอ-เชอ เป็น พยัญชนะตัวที่ ๑๒ นับเป็นพวกอักษรตํ่า พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ เก็บคำในหมวด ไว้ดังนี้

          ฌาน ให้บทนิยามว่า ภาวะที่จิตสงบแน่วแน่เนื่องมาจากการเพ่งอารมณ์ การเพ่งอารมณ์จนจิตแน่วแน่เป็นสมาธิ เรียกลักษณะการทําจิตให้สงบตามหลักทางศาสนาว่า เข้าฌาน เช่น พระเข้าฌาน ฤษีเข้าฌาน โดยปริยายหมายถึงนั่งหลับหรือนั่งเหม่อใจลอยไม่รับรู้อะไร เรียกว่า เข้าฌาน ฌานนั้นจัดเป็น ๔ ชั้น เรียกชื่อตามลําดับที่ประณีตขึ้นไปกว่ากัน คือ ปฐมฌาน ได้แก่ ฌานที่ ๑ มีองค์ ๕ คือ ยังมีตรึก ซึ่งเรียกว่า วิตก มีตรอง ซึ่งเรียกว่า วิจาร เหมือนอารมณ์แห่งจิตของคนสามัญ มีปีติ คือความอิ่มใจ มีสุข คือความสบายใจอันเกิดแต่วิเวกคือความเงียบ และประกอบด้วยจิตมีอารมณ์เป็นหนึ่งลงไปซึ่งเรียกว่า เอกัคตา ทุติยฌาน ได้แก่ ฌานที่ ๒ มีองค์ ๓ คือ ละวิตกวิจารเสียได้ คงอยู่แต่ปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิกับเอกัคตา ตติยฌาน ได้แก่ ฌานที่ ๓ มีองค์ ๒ คือ ละปีติเสียได้ คงอยู่แต่สุขกับเอกัคตา จตุตถฌาน ได้แก่ ฌานที่ ๔ มีองค์ ๒ เหมือนกัน ละสุขเสียได้กลายเป็นอุเบกขาคือเฉย ๆ กับเอกัคตา ฌานทั้ง ๔ นี้จัดเป็นรูปฌาน เป็นรูปสมาบัติ มีรูปธรรมเป็นอารมณ์ สงเคราะห์เข้าในรูปาวจรภูมิ ฌาปนการเผาศพ การปลงศพ ฌาปนกิจ แปลว่า การเผาศพ ฌาปนสถาน แปลว่า ที่เผาศพ เฌอ แปลว่า ไม้ ต้นไม้ เฌอเอม แปลว่า ชะเอม

          และพจนานุกรมฉบับเดียวกันนี้ ให้บทนิยามคำ ชะเอม ไว้ ๒ บทนิยาม ดังนี้ (๑) ชื่อไม้เถาชนิด Myriopteron extensum  (Wight) K. Schum. ในวงศ์ Asclepiadaceae เถามีรสหวาน ใช้ทํายา ผลมีครีบโดยรอบ กินได้ ข้าวสาร ก็เรียก. (๒) ชื่อพรรณไม้ ๓ ชนิดในวงศ์ Leguminosae คือ ชะเอมไทย หรือ ชะเอมป่า (Albizia myriophylla  Benth.) เป็นไม้เถาเนื้อแข็ง เถามีรสหวาน ใช้ทํายาได้ ชะเอมเทศ (Glycyrrhiza glabra  L.) และ ชะเอมขาไก่ (G. uralensis  Fish.) เป็นไม้พุ่มต่างประเทศ รากมีรสหวานชุ่มคอ ใช้ทํายาได้.

รัตติกาล ศรีอำไพ