ช้าง ม้า วัว ควาย (๓๐ เมษายน ๒๕๕๓)

          ในหนังสือ “ภาษิต คำพังเพย สำนวนไทย” ฉบับราชบัณฑิตยสถาน มีสำนวนฯ กล่าวถึง ช้าง ม้า วัวควาย น่าสนใจที่จะรวบรวมมานำเสนอเพิ่มเติมอีกจาก หมู หมา กา ไก่

          ความชั่วหรือความผิดร้ายแรงที่คนรู้ทั่วกันแล้ว จะปิดอย่างไรก็ไม่มิด สำนวนว่า ช้างตายทั้งตัว เอาใบบัวมาปิด ส่วน ช้างสาร คือ ผู้มีอำนาจ ความว่า ช้างสารชนกัน หญ้าแพรกก็แหลกลาญ ถี่ลอดตาช้าง ห่างลอดตาเล็น ดูเหมือนรอบคอบถี่ถ้วน แต่ไม่รอบคอบถี่ถ้วนจริง ประหยัดในสิ่งที่ไม่ควรประหยัด ไม่ประหยัดในสิ่งที่ควรประหยัด ฆ่าช้างเอางา ทำลายของใหญ่เพื่อให้ได้ของเล็กน้อยซึ่งไม่คุ้มค่ากัน

          ตกม้าตาย แพ้เร็วยุติเร็ว เรียกเต็มว่า สามเพลงตกม้าตาย ดูตาม้าตาเรือ พิจารณาให้รอบคอบ (มักใช้ในความปฏิเสธ) เช่น ไม่ดูตาม้าตาเรือ วัวใครเข้าคอกคนนั้น กรรมที่มีผู้ใดทําไว้ย่อมส่งผลให้แก่ผู้นั้น ดุจวัวที่กลับเข้าคอกของมันเอง โคแก่ชอบกินหญ้าอ่อน ชายสูงอายุที่ชอบผู้หญิงรุ่นสาว

          ซื้อควายหน้านา ซื้อผ้าหน้าตรุษ ซื้องัวหน้านา ซื้อผ้าหน้าหนาว ซื้อของไม่คำนึงถึงกาลเวลา ย่อมได้ของแพง ทำอะไรไม่เหมาะกับกาลเวลา ย่อมได้รับความเดือดร้อน แม่สื่อแม่ชัก ไม่ได้เจ้าตัว เอาวัวพันหลัก หญิงที่ไปติดต่อระหว่างชายหญิงแต่ไม่สำเร็จ ในที่สุดก็ตกเป็นภรรยาของชายนั้นแทน

          ข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า คือ บังคับขืนใจผู้อื่นให้ทำตามที่ตนต้องการ เช่น จะจัดแจงแต่งตามอารมณ์เรา เหมือนข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า (จาก สังข์ทอง) ฆ่าควายเสียดายเกลือ ฆ่าควายอย่าเสียดายพริก ทำการใหญ่ไม่ควรตระหนี่ ตีวัวกระทบคราด โกรธคนหนึ่งแต่ทำอะไรเขาไม่ได้ ไพล่ไปรังควานอีกคนหนึ่งที่เกี่ยวข้องและตนสามารถทำได้ มากขี้ควายหลายขี้ช้าง มากมายเสียเปล่า ใช้ประโยชน์ไม่ได้ ส่วน ไม้หลักปักขี้ควายหรือ ไม้หลักปักเลน หมายถึง โลเล ไม่แน่นอน ค่ะ

รัตติกาล  ศรีอำไพ