ดำ-แดง (๑)

          โดยปรกติแล้ว ดำจะใช้คู่กับขาว ไม่ว่าจะเป็นสีคู่กันในการไว้ทุกข์ หรือใช้ในการเปรียบเทียบลักษณะที่ต่างกันอย่างสิ้นเชิง เช่น ขาวใช้เปรียบกับความดี ความสว่าง ดำใช้เปรียบกับความชั่ว ความมืด อย่างไรก็ตาม ในภาษาไทยมีคำหลายคำที่ใช้ ดำ กับ แดง ไปประกอบแล้วทำให้คำมีความหมายตรงข้ามกัน เช่น ใบดำ-ใบแดง คดีดำ-คดีแดง เลือดดำ-เลือดแดง ปานดำ-ปานแดง ไฝดำ-ไฝแดง พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ อธิบายความหมายของตัวอย่างดังกล่าวไว้ดังนี้

          ใบดำ ถ้าเป็นคำโบราณ หมายถึง ใบแจ้งกำหนดการฌาปนกิจศพซึ่งล้อมกรอบด้วยสีดำ ใบดำ อีกความหมายหนึ่งเป็นใบสลากที่จัดไว้ให้ผู้ที่เข้ารับการคัดเลือกเพื่อเข้ารับราชการทหารจับ ถ้าจับได้ใบดำก็ไม่เป็นต้องเป็นทหาร ส่วนใบแดง ถ้าเป็นคำโบราณ หมายถึง ใบแจ้งกำหนดการมงคลสมรส ใบแดง อีกความหมายหนึ่งเป็นใบสลากที่จัดไว้ให้ผู้ที่เข้ารับการคัดเลือกเพื่อเข้ารับราชการทหารจับ ถ้าจับได้ใบแดงก็ต้องเป็นทหาร

          คดีดำ เป็นคำที่เรียกย่อจาก คดีหมายเลขดำ ซึ่งหมายถึง คดีที่ฟ้องร้องต่อศาลและศาลได้ลงทะเบียนคดีในสารบบความของศาล โดยเริ่มตั้งแต่เลข ๑ ทับเลขปี พ.ศ. เรียงเป็นลำดับไปจนสิ้นปี เมื่อศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งวินิจฉัยชี้ขาดคดีหรือมีคำสั่งจำหน่ายคดีออกจากสารบบความหรือมีคำสั่งจำหน่ายคดีชั่วคราว ศาลจะให้คดีหมายเลขใหม่เรียกว่าคดีหมายเลขแดง ควบคู่ไปกับคดีหมายเลขดำที่ให้ไว้เดิม เช่น คดีหมายเลขดำที่ ๑/๒๕๕๐ คดีหมายเลขแดงที่ ๑/๒๕๕๑ ส่วน คดีแดง เป็นคำที่เรียกย่อจาก คดีหมายเลขแดง ซึ่งหมายถึง คดีที่ศาลได้มีคำพิพากษาหรือคำวินิจฉัยชี้ขาดคดี หรือมีคำสั่งจำหน่ายคดีออกจากสารบบความ หรือมีคำสั่งจำหน่ายคดีชั่วคราวแล้ว โดยเริ่มตั้งแต่เลข ๑ ทับเลขปี พ.ศ. เป็นลำดับไปจนสิ้นปี เช่น คดีหมายเลขแดงที่ ๑/๒๕๕๐ หรือคดีหมายเลขแดงที่ ๑/๒๕๕๐ กล่าวโดยสรุป คดีดำ หมายถึง คดีที่ศาลยังมิได้ตัดสินหรือจำหน่ายคดี ส่วนคดีแดง หมายถึง คดีที่ศาลได้ตัดสินหรือจำหน่ายคดีแล้ว

แสงจันทร์ แสนสุภา