ดำ-แดง ๒ (๒๐ ธันวาคม ๒๕๕๖)

         นอกจาก ใบดำ ใบแดง คดีดำ คดีแดง และคดีหมายเลขดำ คดีหมายเลขแดง ซึ่งได้กล่าวถึงไปในคราวก่อนแล้ว ยังมีตัวอย่างคำคู่ตรงข้ามอื่นอีกที่ใช้ ดำ กับ แดง ประกอบ คือ เลือดดำ ซึ่งหมายถึง เลือดที่เม็ดเลือดมีออกซิเจนน้อยหรือขาดออกซิเจน มีสีแดงคล้ำ ส่วน เลือดแดง หมายถึง เลือดที่เม็ดเลือดแดงมีออกซิเจนมาก มีสีแดงสด คำว่า ไฝ และ ปาน ก็เป็นอีก ๒ คำ ที่มักใช้คู่กันเป็น ไฝดำ ไฝแดง กับ ปานดำ ปานแดง อย่างไรก็ดี พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ไม่ได้อธิบายความหมายแยกกัน แต่อธิบายรวมกันไว้ว่า ไฝ หมายถึงจุดหรือตุ่มนูนที่มีสีดำหรือแดงขึ้นอยู่ตามตัว แต่ขนาดอาจเปลี่ยนได้ ในส่วนของปาน หมายถึง รอยสีแดงหรือสีดำเป็นต้นที่เกิดเป็นเองตามร่างกายบางแห่งแต่กำเนิด ปานดำ และ ปานแดง ยังเป็นชื่อไข้พิษไข้กาฬที่มีอธิบายไว้ในพจนานุกรมศัพท์แพทย์และเภสัชกรรมแผนไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ว่า ผู้ป่วยไข้ปานดำจะมีผื่นคล้ายปานสีดำขนาดต่าง ๆ กันผุดขึ้นมา มีไข้ ปวดศีรษะ ตาแดงเชื่อมมัว ร้อนในกระหายน้ำ บางครั้งอาจมีอาการมือเท้าเย็น หรือลิ้นกระด้างคางแข็ง หากผื่นนี้ผุดขึ้นทั่วตัวอาจทำให้ตายได้ ส่วนผู้ป่วยไข้ปานแดงจะมีผื่นคล้ายปานสีแดงขนาดต่าง ๆ กันผุดขึ้นมา มีอาการคล้ายไข้ปานดำ แต่รุนแรงน้อยกว่า