ตัวแทนศาสดา (๙ มีนาคม ๒๕๕๓)

          ผู้ที่นับถือศาสนาพุทธย่อมทราบดีว่าพระพุทธปฏิมาหรือพระพุทธรูป คือสิ่งที่เป็นตัวแทนพระบรมศาสดาของศาสนาพุทธ  แต่อาจมีผู้สงสัยอยากทราบที่มาของการสร้างพระพุทธรูป  ซึ่งหนังสือศิลปกรรมไทย: พระพุทธปฏิมา พระบรมมหาราชวัง วัด เรือนไทยภาคกลาง ฉบับราชบัณฑิตยสถาน กล่าวถึงที่มาไว้ว่า พระพุทธรูปในประเทศไทยนับเป็นผลงานประติมากรรมสร้างสรรค์ที่ยอดเยี่ยม  เนื่องจากชาวพุทธถือว่าการสร้างพระพุทธรูปเป็นการแสดงถึงความศรัทธาเลื่อมใสที่มีต่อพระบรมศาสดาและเพื่อสืบต่อพระพุทธศาสนาให้ยั่งยืน จึงมีการสร้างพระพุทธรูปตั้งแต่ในอดีตมาจนถึงปัจจุบัน

          เจตนาในการสร้างพระพุทธรูปก็เพื่อให้เป็นสิ่งแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามากกว่าจะสร้างให้เหมือนพระองค์จริง  เพราะสร้างขึ้นหลังจากที่พระพุทธองค์เสด็จดับขันธปรินิพพานแล้วหลายร้อยปี จึงไม่มีผู้สร้างคนใดได้เคยเห็นพระองค์มาก่อน  โดยเริ่มสร้างเมื่อประมาณ พ.ศ. ๕๐๐ ในแคว้นคันธาระของประเทศอินเดีย ซึ่งเคยถูกปกครองด้วยพวกเชื้อสายแม่ทัพนายกองของพระเจ้าอะเล็กซานเดอร์แห่งประเทศกรีซมาก่อน  ต่อมาพ่ายแพ้จึงเปลี่ยนการปกครองไปอีกหลายราชวงศ์จนในที่สุดราชวงศ์กุษาณะซึ่งมีเชื้อสายจีนขึ้นปกครอง  กษัตริย์ในราชวงศ์กุษาณะ คือ พระเจ้ากนิษกะผู้ทรงนับถือศาสนาพุทธ ได้แสวงหาช่างฝีมือในการสร้างรูปประติมากรรมเพื่อสร้างพระพุทธรูปขึ้นบูชา และคงได้ช่างจากอาณาจักรโรมันตะวันออกซึ่งนิยมสร้างรูปเทพเจ้าในศาสนาของตนเข้ามาช่วย ทำให้พระพุทธรูปในสมัยคันธาระมีลักษณะคล้ายคลึงกับเทวรูปของกรีกโบราณ-โรมัน  นอกจากนี้ยังนำเอาลักษณะของมหาบุรุษจากตำราของพราหมณ์ที่มีอยู่แต่เดิมมาเป็นพื้นฐานในการสร้างด้วย  เมื่อแคว้นคันธาระสร้างพระพุทธรูปขึ้นแล้ว ชาวอินเดียในแคว้นมถุราซึ่งเป็นแคว้นที่ตกอยู่ใต้อำนาจของแคว้นคันธาระได้รับแรงบันดาลใจจากแคว้นคันธาระก็คิดสร้างพระพุทธรูปขึ้นบ้าง  แต่เป็นเพราะชาวมถุราเคยทำรูปประติมากรรม เช่น รูปมนุษย์ รูปยักษ์ รูปเทวดา มาก่อน พระพุทธรูปที่ช่างชาวมถุราสร้างขึ้นจึงแสดงลักษณะเชื้อชาติเป็นศิลปะอินเดียได้อย่างเด่นชัด โดยไม่มีแบบอย่างของพระพุทธรูปคันธาระปะปนเลย. 

   พัชนะ  บุญประดิษฐ์