ตุ๊กตาชาววัง (๔ ธันวาคม ๒๕๕๑)

          เมื่อสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา ผู้เขียนมีโอกาสเดินทางไปเที่ยวศูนย์ศิลปาชีพ บางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และได้พบเห็นตุ๊กตาชาววังในอิริยาบถที่หลากหลาย  เมื่อได้มองก็ยิ่งรู้สึกชื่นชมผู้ที่คิดประดิษฐ์ตุ๊กตาตัวเล็ก ๆ เหล่านี้ขึ้นมา เพราะนอกจากความสวยงามที่ได้สัมผัสทางสายตาแล้ว ยังได้เรียนรู้วัฒนธรรมความเป็นอยู่ของคนไทยผ่านตุ๊กตาตัวเล็ก ๆ แบบไม่รู้ตัวอีกด้วย

          ตุ๊กตาชาววังประดิษฐ์ขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  คุณเถ้าแก่กลีบเป็นผู้ต้นคิดทำขึ้นจำหน่ายจนเป็นที่รู้จักกันแพร่หลายทั่วไป  เดิมนิยมปั้นเป็นรูปสตรีชาววังในอิริยาบถต่าง ๆ กัน เช่น นั่งพับเพียบ นั่งเท้าแขน นั่งหมอบ  ต่อมาอาจเนื่องจากขาดแคลนผู้ประดิษฐ์และเกิดความนิยมตุ๊กตาของเล่นจากต่างประเทศมากขึ้น จึงทำให้ตุ๊กตาชาววังไม่เป็นที่นิยมจนเกือบสูญไป  จนกระทั่งสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการฝึกชาวบ้านปั้นตุ๊กตาขึ้นเป็นครั้งแรกที่วัดท่าสุทธาวาส ตำบลบางเสด็จ อำเภอป่าโมก จังหวัดอ่างทอง จึงมีการฟื้นฟูและสนับสนุนให้มีการประดิษฐ์อย่างแพร่หลาย

          ตุ๊กตาชาววังในปัจจุบันมีการพัฒนาขึ้นมากทั้งในด้านวิธีการผลิตและรูปแบบ มีการปั้นเป็นรูปต่าง ๆ ที่สะท้อนให้เห็นสภาพชีวิตความเป็นอยู่และวัฒนธรรมไทยนอกเหนือไปจากกิริยาท่าทางของสตรีดังที่เคยทำมา อาทิ รูปแม่ค้าพายเรือ ประเพณีการแต่งงาน การละเล่นพื้นบ้าน

          ในโอกาสวันปีใหม่ที่ใกล้จะถึงนี้ หากผู้อ่านยังหาของขวัญที่ถูกใจไม่ได้ ตุ๊กตาชาววังก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่น่าสนใจไม่น้อยไปกว่าของขวัญชนิดอื่น

พรทิพย์  เดชทิพย์ประภาพ