ทศ แปลว่า สิบ (๑๕ สิงหาคม ๒๕๕๑)

          พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒  นิยาม ทศ ทศ–  [ทด ทดสะ–]  ที่เป็นคำนาม เรียกเหรียญทองสมัยรัชกาลที่ ๔ ชนิดหนึ่ง มีค่าเท่ากับ ๑ ใน ๑๐ ของชั่ง เท่ากับ ๘ บาท ว่า ทองทศ  ที่เป็นคำวิเศษณ์ มักใช้เป็นส่วนหน้าสมาส แปลว่า สิบ

          คำที่สมาสกับทศ พบเห็นได้ทั่วไป อาทิ ทศชาติ  แปลว่า ๑๐ ชาติ เป็นชื่อคัมภีร์ชาดก ว่าด้วยเรื่องพระพุทธเจ้าครั้งยังเป็นพระโพธิสัตว์อยู่ ๑๐ ชาติ ทศพล เป็นนาม แปลว่า ผู้มีกําลัง ๑๐ เป็นพระนามของพระพุทธเจ้า ทศมาส คือ ๑๐ เดือน ทศวรรษ คือ รอบ ๑๐ ปี ภาษาอังกฤษว่า decade ทศนิยม จํานวนจริงในรูปเลขฐานสิบ โดยกําหนดจุดจุดหนึ่งให้อยู่ข้างหน้าหรืออยู่ระหว่างตัวเลขต่าง ๆ เช่น ๑๐.๕๐ ภาษาอังกฤษว่า decimal ส่วนการอ่าน จะอ่านตัวเลขหลังจุดทศนิยมเรียงกันไป ตัวอย่างข้างต้น อ่านว่า สิบจุดห้าศูนย์ ยกเว้นในกรณีเงินตรา ถ้าอ่านเป็นหน่วยเงินตราได้ ให้อ่านตามหน่วยเงินตรานั้น ๆ เช่น ๑๐.๕๐ บาท อ่านว่า สิบบาทห้าสิบสตางค์

          ทศพิธราชธรรม คือ จริยาวัตรที่พระเจ้าแผ่นดินทรงประพฤติเป็นหลักธรรมประจําพระองค์ หรือคุณธรรมของผู้ปกครองบ้านเมือง มี ๑๐ ประการ ได้แก่  ๑. ทาน – การให้  ๒. ศีล – การรักษากายวาจาให้เรียบร้อย  ๓. บริจาค – ความเสียสละ  ๔. อาชชวะ – ความซื่อตรง  ๕. มัททวะ – ความอ่อนโยน  ๖. ตบะ – การข่มกิเลส  ๗. อักโกธะ – ความไม่โกรธ  ๘. อวิหิงสา – ความไม่เบียดเบียน  ๙. ขันติ – ความอดทน  ๑๐. อวิโรธนะ – ความไม่คลาดจากธรรม

          นึกถึงเพลง “เป็นไปไม่ได้” ของวง The Impossible ที่ร้องว่า “ถ้าฉันมีสิบหน้าอย่างทศกัณฐ์ สิบหน้านั้นฉันจะหันมายิ้มให้เธอ …” พจนานุกรมฯ แปลคำ ทศกัณฐ์  ตรงตัวว่า “ผู้มีสิบคอ” คือ ท้าวราพณ์ในเรื่องรามเกียรติ์ ค่ะ

รัตติกาล  ศรีอำไพ