ทิศปาลก

          ทิศปาลก (อ่านว่า ทิด-สะ-ปา-ละ-กะ) เป็นเทพผู้รักษาทิศตามจักรวาลวิทยาในศาสนาพราหมณ์  จำแนกตามภูมิศาสตร์ได้ ๔ ทิศใหญ่  ซึ่งเทพผู้รักษาทิศใหญ่หรือทิศหลักทั้ง ๔ ทิศนี้มีชื่อเรียกว่า “จตุโลกบาล” ได้แก่ 

          ทิศอุดร หรือ ทิศเหนือ มีท้าวกุเวรจอมยักษ์เป็นเทพประจำทิศ  แต่มีบางตำรากล่าวว่า ท้าวเวสสุวัณ หรือ ท้าวไพศรพณ์ เป็นเทพประจำทิศ  เทพองค์นี้ทรงภูษาแดง ถือกระบองเป็นอาวุธ  ในทางพระพุทธศาสนาว่าทิศนี้มี พระโมคคัลลานะ เป็นผู้ดูแลรักษา

          ทิศบูรพา หรือ ทิศตะวันออก มีท้าวธตรฐจอมภูตหรือจอมคนธรรพ์เป็นเทพประจำทิศ ถือจักรเป็นอาวุธ  ในทางพระพุทธศาสนาว่าทิศนี้มีพระโกณฑัญญะเป็นผู้ดูแลรักษา

          ทิศทักษิณ หรือ ทิศใต้ มีท้าววิรุฬหกจอมเทวดาหรือจอมกุมภัณฑ์เป็นเทพประจำทิศ  เทพองค์นี้มีกายสีดำคล้ำหรือม่วงแก่ ทรงภูษาแดง มีเชือกบาศและพระขรรค์เป็นอาวุธ มีม้าเป็นพาหนะ  บางตำราว่า เทวดาประจำทิศได้แก่ พระยม ซึ่งมีกายสีดำคล้ำ ถือเชือกบาศและพระขรรค์เป็นอาวุธเช่นกัน แต่มีกระบือเป็นพาหนะ  ในทางพระพุทธศาสนาว่าทิศนี้มีพระสารีบุตร เป็นผู้ดูแลรักษา

          ทิศประจิม หรือ ทิศตะวันตก มีท้าววิรูปักษ์จอมนาคเป็นเทวดาประจำทิศ เทพองค์นี้มีพระพักตร์สีแดง บางตำราว่า เทพประจำทิศนี้คือ ท้าววรุณ  ในทางพระพุทธศาสนาว่าทิศนี้มี พระอานนท์เป็นผู้ดูแลรักษา

          นอกจากนี้ทิศใหญ่หรือทิศหลักทั้ง ๔ ทิศดังกล่าวแล้ว ยังมีทิศเฉียงซึ่งเป็นทิศย่อยอีก ๔ ทิศ คือ ทิศอีสานหรือทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ทิศอาคเนย์หรือทิศตะวันออกเฉียงใต้  ทิศหรดีหรือทิศตะวันตกเฉียงใต้ และทิศพายัพหรือทิศตะวันตกเฉียงเหนือ รวมทิศหลักและทิศย่อยทั้งหมดเป็น ๘ ทิศด้วยกัน ซึ่งเทพผู้รักษาทิศทั้ง ๘ ทิศนี้เรียกว่า อัฐโลกบาล

   พัชนะ  บุญประดิษฐ์