นพ-นภ

          พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ให้นิยาม นพ นพ–  [นบ นบพะ] ว่าเป็นวิเศษณ์ แปลว่า เก้า (ใช้ประกอบหน้าศัพท์อื่น) บาลีว่า นว  สันสกฤตว่า นวนฺ  มีคำที่ได้ยินได้ฟังบ่อย ๆ อาทิ นพเก้า  [นบพะ–] ชื่อแหวนฝังพลอย ๙ อย่าง ทําเป็นยอดก็มี ฝังรอบวงแหวนก็มี สําหรับสวมในการมงคล  ความหมายที่ ๒ เป็นชื่อแกงชนิดหนึ่งมีลักษณะคล้ายแกงส้ม ปรุงด้วยผักหลายชนิด แกงซั้ว ก็เรียก นพคุณ  [นบพะ–] คือทองคําเนื้อเก้า เป็นทองบริสุทธิ์ เรียก ทองเนื้อเก้า หรือ ทองนพคุณเก้านํ้า เรียกสั้น ๆ ว่า ทองนพคุณ นพเคราะห์  [นบพะเคฺราะ]  หมายถึง ดาวพระเคราะห์ ทั้ง ๙  คือ อาทิตย์ จันทร์ อังคาร พุธ เสาร์ พฤหัสบดี ราหู ศุกร์ เกตุ

          นพปฎล  [นบพะปะดน] เป็นวิเศษณ์ แปลว่า มีเพดาน ๙ ชั้น หมายถึง เศวตฉัตร ถามว่า เศวตฉัตร คืออะไร ก็คือ ฉัตรขาว ใช้เป็นเครื่องหมายแห่งความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน นพรัตน์ นวรัตน์ หรือ เนาวรัตน์ คือ แก้ว ๙ อย่าง ได้แก่ เพชร ทับทิม มรกต บุษราคัม โกเมน นิล มุกดา เพทาย ไพฑูรย์ นพศก คือการเรียกปีจุลศักราชที่ลงท้ายด้วยเลข ๙ เช่น ปีเถาะนพศก จุลศักราช ๑๓๔๙ นพศูล นภศูล เป็นเครื่องประดับยอดปรางค์ ทําเป็นรูปหอก มีกิ่งเป็นรูปดาบแตกสาขาออกไป ๔ ทิศ แง่งขิง ฝักเพกาลําภุขัน หรือ สลัดได ก็เรียก

          ส่วน  นภ–  [นะพะ– นบพะ–] พจนานุกรมฯ นิยามว่า เป็นนาม  แปลว่า ฟ้า หาว อากาศ นภา  ก็แปลว่า ฟ้า  นภาลัย  แปลว่า ฟากฟ้า กลางหาว นภมณฑล  [นบพะมนทน] แปลว่า ท้องฟ้า นภจร  [นบพะจอน]  คือ ผู้ไปในฟ้า  นภดล  [นบพะดน] แปลว่า พื้นฟ้า นพดล ไม่มีในพจนานุกรมฯ แต่ถ้าจะแปลจากรูปศัพท์ นพดล ก็แปลว่า ๙ ชั้น เพราะ  ดล แปลว่า  พื้น หรือ ชั้น ก็ได้ค่ะ. 

รัตติกาล  ศรีอำไพ