บริษัท (๒๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๓)

     บริษัท

          พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ให้ความหมายคำ บริษัท [บอริสัด] ว่าหมายถึง น. หมู่ คณะ เช่น พุทธบริษัท ที่ประชุม เช่น จะพูดอย่างไรต้องดูบริษัทเสียก่อน. มาจากรูปคำสันสกฤตว่า “ปริษทฺ” ตรงกับคำบาลีว่า “ปริสา” (parisā) ซึ่งไทยนิยมใช้รูปสันสกฤต   ทราบไหมว่า ในทางพระพุทธศาสนา คำ บริษัท นี้ มีความหมายอยู่ ๒ นัย พจนานุกรมศัพท์ศาสนาสากล อังกฤษ-ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ฉบับพิมพ์ครั้งที่ ๓ (แก้ไขเพิ่มเติม) อธิบายว่า

          บริษัท นัยหนึ่งหมายถึง หมู่แห่งพุทธศาสนิกชน ชุมชนชาวพุทธ  มี ๔ คือ ๑. ภิกษุบริษัท หมู่แห่งนักบวชชายถือศีล ๒๒๗ ข้อ (สามเณรอนุโลมเข้าในภิกษุบริษัทด้วย)  ๒. ภิกษุณีบริษัท หมู่แห่งนักบวชหญิงถือศีล ๓๑๑ ข้อ (สิกขมานาและสามเณรีอนุโลมเข้าในภิกษุณีบริษัทด้วย)  ๓. อุบาสกบริษัท หมู่แห่งชาวพุทธคฤหัสถ์เพศชาย ที่ถือศีล ๕ หรือศีล ๘  และ ๔. อุบาสิกาบริษัท หมู่แห่งชาวพุทธคฤหัสถ์เพศหญิงที่ถือศีล ๕ หรือศีล ๘ (แม่ชีอนุโลมเข้าในอุบาสิกาบริษัท)

          นอกจากนี้ บริษัท ๔ ยังย่อลงเป็น ๒ ฝ่าย คือ บริษัทฝ่ายบรรพชิตอย่างหนึ่ง บริษัทฝ่ายคฤหัสถ์อย่างหนึ่ง ทั้ง ๒ ฝ่ายต่างอาศัยและเกื้อหนุนกันและกัน ทำหน้าที่เผยแพร่และจรรโลงพระพุทธศาสนาร่วมกัน  พระพุทธเจ้าตรัสไว้ว่า พระพุทธศาสนาจะเจริญหรือเสื่อมก็เพราะพุทธบริษัททั้ง ๔ นี้เอง

          บริษัท อีกนัยหนึ่งหมายถึง ชุมชนตามระบบสังคมอินเดียในครั้งพุทธกาล มี ๔  คือ ๑. ขัตติยบริษัท — ชุมชนกษัตริย์ หรือชุมชนนักปกครอง  ๒. พราหมณบริษัท — ชุมชนพราหมณ์ หรือชุมชนผู้เกิดในวรรณะพราหมณ์  ๓. คหบดีบริษัท — ชุมชนคฤหบดี ชุมชนผู้ครองเรือนหรือคฤหัสถ์ และ ๔. สมณบริษัท — ชุมชนสมณะ หรือชุมชนนักบวช

          นอกจากนี้ คำ บริษัท ที่มาจาก ปริสา ในภาษาบาลี ยังหมายถึง “บริวาร” เช่น คำว่า พรหมปาริสัชชา หมายถึง พรหมชั้นบริวาร อีกด้วย.

       กนกวรรณ  ทองตะโก