บัว ๔ เหล่า บุคคล ๔ จำพวก

          บุคคล ๔ จำพวกนั้น พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ในพระไตรปิฎก ดังที่ได้คัดมาจากพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่มที่ ๒๑ ข้อที่ ๑๓๓ หน้า ๒๐๒ ว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ จำพวกเป็นไฉน คือ อุคฆฏิตัญญู ผู้เข้าใจได้ฉับพลัน ๑   วิปจิตัญญู ผู้อาจรู้ธรรมต่อเมื่อท่านอธิบายความแห่งหัวข้อนั้น ๑  เนยยะ ผู้ที่พอจะแนะนำได้ ๑  ปทปรมะ ผู้ที่สอนได้เพียงตัวบทคือพยัญชนะ ๑  ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก” 

          บุคคล ๔ จำพวกเปรียบเหมือนกับบัว ๔ เหล่า ดังนี้ ๑. อุคฆฏิตัญญู ดังบัวที่โผล่พ้นเหนือพื้นน้ำขึ้นมา พอสัมผัสรัศมีพระอาทิตย์ก็จะบานทันที คือ ผู้ที่มีกิเลสน้อยเบาบาง มีสติปัญญาแก่กล้า เพียงแค่ยกหัวข้อขึ้นแสดง ก็รู้แจ้งถึงธรรมได้  ๒. วิปจิตัญญู ดังบัวที่เจริญเติบโตขึ้นมา พอดีกับผิวน้ำแลจักบานในวันต่อมา  คือ ผู้ที่มีกิเลสค่อนข้างน้อย มีอินทรีย์ปานกลาง ถ้าได้รับฟังคำสั่งสอน ก็สามารถรู้แจ้งเห็นธรรมได้ ๓. เนยยะ ดังบัวที่ยังจมอยู่ในน้ำ รอคอยเวลาที่จะโผล่ขึ้นจากน้ำ และบานในวันต่อ ๆ ไป คือ ผู้ที่มีกิเลสยังไม่เบาบาง ต้องหมั่นพากเพียรเล่าเรียน จึงสามารถรู้ธรรมได้  ๔. ปทปรมะ  ดังบัวใต้น้ำในโคลนตมที่มิอาจโผล่พ้นน้ำ อยู่เพียงใต้น้ำและเป็นอาหารของสัตว์น้ำ คือ ผู้ที่มีกิเลสหนา ไม่สามารถจะบรรลุธรรมอันวิเศษได้เลย 

          จะเห็นว่าบัวเป็นดอกไม้ที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนามาแต่โบราณกาล ผู้เขียนอยากให้พวกเราคนไทยอนุรักษ์การใช้ดอกบัวบูชาพระรัตนตรัยทั้งในวันวิสาขบูชาที่จะถึงนี้ ตลอดจนในวันพระสำคัญอื่น ๆ และอย่านำดอกบัวไปใช้ในทางมิเหมาะมิควรดังที่เห็นในสถานที่หลายแห่งในปัจจุบัน.

รัตติกาล  ศรีอำไพ