ปฏิฐานนิยม (๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

          ปฏิฐานนิยม  (positivism)  ตามพจนานุกรมศัพท์สังคมวิทยา ฉบับราชบัณฑิตยสถาน อธิบายว่า  หมายถึง คตินิยมในปรัชญาวิทยาศาสตร์ที่ยึดถือแนวความคิดที่ว่าองคภาวะซึ่งสามารถสังเกตได้โดยตรงจากประสบการณ์เท่านั้นที่อยู่ภายในขอบข่ายการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ ปฏิฐานนิยมมุ่งสร้างทฤษฎีหรือกฎทั่วไปซึ่งแสดงให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างปรากฏการณ์ต่าง ๆ ผลการสังเกตและการทดลองจะเป็นตัวแสดงให้เห็นว่าปรากฏการณ์สอดคล้องกับทฤษฎีหรือกฎทั่วไปหรือไม่ และการอธิบายปรากฏการณ์คือการแสดงให้เห็นว่า ปรากฏการณ์นั้น ๆ เป็นตัวอย่างหนึ่งของทฤษฎีหรือกฎทั่วไป นักสังคมวิทยาแนวปฏิฐานนิยมเชื่อว่า สังคมวิทยาสามารถมีความเป็นวิทยาศาสตร์ได้ด้วยการใช้วิธีการศึกษาเช่นเดียวกับวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ กล่าวคือ สังคมวิทยาก็เน้นการวัดและการวิเคราะห์เชิงปริมาณ รวมทั้งมุ่งอธิบายปรากฏการณ์ทางสังคมด้วยปัจจัยด้านโครงสร้างสังคมมากกว่าด้วยปัจจัยด้านเจตนารมณ์ และแรงจูงใจของมนุษย์

          คตินิยมดังกล่าวถูกนำมาใช้ในสังคมวิทยาเป็นครั้งแรกโดย โอกุสต์ กงต์ (Auguste Comte) ผู้กล่าวยืนยันว่าสังคมวิทยาควรมีลักษณะเป็นวิทยาศาสตร์ คือเกี่ยวข้องกับข้อเสนอที่สามารรถสอบได้โดยตรงเท่านั้น  ส่วน เอมีล เดอร์ไคม์ (Émile Durkheim) เป็นนักสังคมวิทยาคนแรกที่นำเอาวิธีการศึกษาแบบวิทยาศาสตร์มาใช้เพื่อสร้างกฎแห่งความสัมพันธ์เชิงสาเหตุระหว่างปรากฏการณ์ทางสังคม ผลงานที่ชื่อ Suicide ได้รับการยอมรับว่าเป็นตัวอย่างของสังคมวิทยาแนวปฏิฐานนิยม ผลงานดังกล่าวมีอิทธิพลอย่างมากต่อพัฒนาการของสังคมวิทยาในสมัยต่อมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ ๒ ผู้วิจัยจำนวนมากในช่วงนั้นนิยมสร้างมาตรวัดมโนทัศน์หลัก ๆ ของสังคมวิทยายุคคลาสสิก รวมทั้งเน้นความสำคัญของเทคนิคการวิจัยเชิงปริมาณ ตามคตินิยมนี้ ความคิดทางสังคมวิทยาที่ไม่สามารถวัดได้ถือว่าเป็นสิ่งที่ไร้ความหมาย.

จินดารัตน์  โพธิ์นอก