ประชาสังคม (๔ มิถุนายน ๒๕๕๑)

     เมื่อเร็ว ๆ นี้มีผู้สอบถามมายังราชบัณฑิตยสถานว่า ประชาสังคม หมายถึงอะไร เลยคิดว่าผู้อ่านเดลินิวส์น่าจะมีคำถามที่คล้ายกัน วันนี้จึงขอนำนิยามที่คณะกรรมการจัดทำพจนานุกรมศัพท์สังคมวิทยา แห่งราชบัณฑิตยสถาน ได้อธิบายไว้มาเล่าสู่กันฟังดังนี้ 

          “ประชาสังคม หรือ civil society มีความหมายแตกต่างกันขึ้นอยู่กับการมองความสัมพันธ์ของเศรษฐกิจ การเมือง และสังคมว่าเน้นเรื่องใด เช่น อดัม เฟอร์กูสัน (Adam Ferguson) ใช้คำว่าประชาสังคมเพื่อหมายถึง การปรับตัวของสังคมจากสังคมโบราณที่มีความสัมพันธ์เชิงเครือญาติและไม่มีทรัพย์สินส่วนบุคคลสู่สังคมสมัยใหม่ ประชาสังคมจึงเป็นรูปแบบของสังคมที่ให้ความสำคัญต่อกิจกรรมสาธารณะแตกต่างกับกิจกรรมของครอบครัวและกิจกรรมของรัฐดั้งเดิม กิจกรรมประชาสังคมดำเนินการภายใต้กรอบนิติกรรม และมีขอบเขตครอบคลุมประเด็นการมีส่วนร่วมสาธารณะ องค์การ อาสาสมัคร สื่อสารมวลชน องค์การวิชาชีพ สหภาพแรงงาน ฯลฯ 

          ประชาสังคมมีลักษณะเป็นพลวัตซึ่งรวมความหมายถึงขบวนการทางสังคม หรือหมายถึงความเป็นพลเมืองในแง่ที่เป็นพลวัตของความเป็นประชาชนที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการพิจารณา ตรวจสอบ ทบทวน และกำหนดนิยามใหม่ของสิทธิและหน้าที่ของประชาชน 

          บางครั้ง ประชาสังคมใช้คำว่า “ภาคที่ ๓” (third sector) แทน ซึ่งหมายถึง ภาคที่ไม่ใช่รัฐบาลและธุรกิจ หากแต่เป็นภาคอิสระ (independent sector) หรือภาคประชาชน”

          ถ้าสนใจจะศึกษาความเห็นของนักคิดคนอื่น ๆ เพิ่มเติมก็ขอเชิญติดตามได้ใน หนังสือพจนานุกรมศัพท์สังคมวิทยา อังกฤษ–ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน นะคะ

       จินดารัตน์  โพธิ์นอก