ประทิ่น-ประทิน (๒๔ มีนาคม ๒๕๕๓)

          ในปัจจุบันแม้จะมีน้ำหอม โคโลญ มากมายหลายกลิ่น หลายยี่ห้อ แต่น้ำอบไทยก็ยังเป็นประทิ่นที่สำคัญในสังคมและวัฒนธรรมไทยอยู่ โดยเฉพาะการรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ในวันปีใหม่หรือวันสงกรานต์ ที่ดูเหมือนว่าจะขาดน้ำอบไทยมิได้เลย

          พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ นิยามคำ น้ำอบ  ว่า นํ้าที่อบด้วยควันกํายานหรือเทียนอบ และปรุงด้วยเครื่องหอม

          การปรุงน้ำอบไทยตามแบบโบราณมีกรรมวิธีในการปรุง ๓ ขั้นตอน คือ การต้มน้ำ การอบน้ำ การปรุงน้ำ แต่ละขั้นตอน ประกอบด้วยเครื่องปรุงทั้งสดและแห้ง ที่ทำให้เกิดกลิ่นหอมหลายชนิด เช่น ผิวมะกรูด ดอกมะลิ ดอกกระดังงา ดอกพิกุล ดอกกุหลาบ ดอกจำปา ดอกลำเจียก ใบเตย ผงไม้จันทน์หอม ผงกำยาน เปลือกชะลูดแห้ง  พิมเสน ชะมดเช็ด  อุปกรณ์ที่ใช้ในการอบ ก็เฉพาะเจาะจง เช่น ตะคันสำหรับใส่กำยาน ทวนใช้เป็นทึ่ตั้งถ้วยตะคัน โถอบ  เตาเผาตะคัน กรรมวิธีก็แสนจะยุ่งยาก เหน็ดเหนื่อย  ยุคแม่พลอยในเรื่องสี่แผ่นดิน นั้น น้ำอบน้ำปรุงทำใช้กันเฉพาะชาววัง  แต่สมัยนี้น้ำอบมีขายตามห้างสรรพสินค้าน้อยใหญ่ ราคาเกินคุ้มเมื่อเทียบกับกรรมวิธีการผลิต

          น้ำอบจัดเป็นประทิ่นชนิดหนึ่ง พจนานุกรมฯ นิยามคำ ประทิ่น  ว่าเป็นคำนามแปลว่า เครื่องหอม  ส่วนคำ ประทิน นั้น ตัวสะกดและความหมายคล้าย ๆ กัน เพราะเครื่องประทินผิว เครื่องประทินโฉมต่าง ๆ หมายถึง เครื่องสำอางซึ่งค่อนข้างใกล้เคียงกับเครื่องหอม  พจนานุกรมฯ นิยามคำ ประทิน ว่า เป็นคำกริยา แปลว่า ทําให้สะอาดหมดจด เช่น ประทินผิว

          ผู้เขียนเป็นคนหนึ่งที่ชอบกลิ่นของน้ำอบไทย ใช้ประพรมก่อนนอนหอมเย็นชื่นใจดีค่ะ.

รัตติกาล  ศรีอำไพ