ประพาสต้น
คำว่า ประพาสต้น ประกอบด้วยคำว่า ประพาส กับคำว่า ต้น. คำว่า ประพาส มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า ปฺรวาส (อ่านว่า ปฺระ-วา-สะ) ซึ่งเป็นคำนามแปลว่า ที่อาศัยชั่วคราว หรือที่อาศัยซึ่งไกลจากบ้าน ไทยใช้เป็นคำกริยาราชาศัพท์ หมายถึง ไปต่างถิ่นหรือต่างแดน เช่น ประพาสยุโรป คำว่า ประพาสต้น หมายถึง เที่ยวไปเป็นการส่วนพระองค์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงพระนิพนธ์เกี่ยวกับการเสด็จประพาสต้น ปรากฏอยู่ในคำนำหนังสือ เสด็จประพาสต้นในรัชกาลที่ ๕ ว่าการเสด็จประพาสต้น “อยู่ในการเสด็จเพื่อสำราญพระราชอิริยาบถ แต่โปรดฯ ให้จัดการที่เสด็จไปให้ง่ายยิ่งกว่าเสด็จไปประพาสเพื่อสำราญพระราชอิริยาบถอย่างสามัญ คือไม่ให้มีท้องตราสั่งหัวเมืองให้จัดทำที่ประทับแรม ณ ที่ใด ๆ สุดแต่พอพระราชหฤทัยที่จะประทับที่ไหนก็ประทับที่นั่น บางทีก็ทรงเรือเล็กหรือเสด็จโดยสารรถไฟไปมิให้ใครรู้จักพระองค์ การเสด็จประพาสต้น เริ่มมีครั้งแรกเมื่อรัตนโกสินทรศก ๑๒๓ (พ.ศ. ๒๔๔๗)”
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๗ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.