ปราชัย

          ปราชัย เป็นคำที่ได้ยินบ่อยเวลาพูดถีงการแข่งขันหรือการศึกสงคราม เรื่องที่ชวนให้สงสัยก็คือ ปรา ในพยางค์แรก อ่านเป็นเสียงควบกล้ำ[ปฺรา] หรืออ่านแยกพยางค์เป็น [ปะรา] จึงจะถูกต้อง เนื่องจากมีใช้ทั้ง ๒ แบบ แต่เท่าที่สังเกตจะเป็นแบบแรกเสียมากกว่า เมื่อตรวจสอบพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ พบว่า ปราชัย อ่านได้แบบเดียว คือ [ปะราไช] ถ้าเป็นคำนาม แปลว่า ความพ่ายแพ้ และถ้าเป็นคำกริยา แปลว่า พ่ายแพ้

          หนังสือ รู้ รัก ภาษาไทย เล่ม ๓ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน อธิบายเหตุผลที่ต้องออกเสียง [ปะราไช] ว่า ปราชัย เกิดจากคำว่า ปร [ปะระ หรือ ปอระ] แปลว่า อื่น หรือผู้อื่น หรือฝ่ายอื่น กับ คำว่า ชย [ชะยะ] แปลว่า ชัยชนะ เมื่อรวมเป็น ปราชย [ปะราชะยะ] ไทยใช้ว่า ปราชัย แปลว่า ฝ่ายอื่นชนะ หรือผู้อื่นชนะ ซึ่งก็หมายความว่า แพ้ หรือ พ่ายแพ้

          นอกจากคำ ปราชัย แล้ว ยังมีคำอื่นที่ใช้กันในความหมายว่า พ่ายแพ้ นั่นก็คือคำว่า อปราชัย หรือ อัปราชัย อย่างในข้อความว่า คบคนดีเป็นศรีแก่ตัว คบคนชั่วอัปราชัย อันที่จริง ถ้าพิจารณาตามรูปศัพท์ อปราชัย หรือ อัปราชัย ประกอบด้วย อ [อะ] ซึ่งแปลว่า ไม่ กับ ปราชัย ซึ่งแปลว่า ไม่แพ้ ก็คือ ชนะ แต่ในภาษาไทยใช้ ๒ คำนี้ในความหมายว่า แพ้ หรือ พ่ายแพ้

          คำอื่น ๆ ที่ขึ้นต้นด้วย ปรา แล้วออกเสียงเป็น ๒ พยางค์ เช่น ปรากรม [ปะรากฺรม] แปลว่า ความเพียร ความบากบั่น ปราภพ [ปะราพบ] แปลว่า ความฉิบหาย ปรามาส [ปะรามาด] แปลว่า การจับต้อง การลูบคลำ คำ ปรามาส นี้ ถ้าเป็นกริยา แปลว่า ดูถูก แต่ต้องออกเสียงพยางค์แรกเป็นเสียงควบกล้ำ ไม่อ่านแยกพยางค์เป็น ปะรา หากไม่แน่ใจเรื่องการอ่านออกเสียงคำ ตรวจสอบได้จากพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ หรือสอบถามได้ที่ราชบัณฑิตยสถาน

แสงจันทร์ แสนสุภา