ปล่อย

          วันนี้เราจะมารู้จักคำว่า ปล่อย ที่ใช้ในความหมายหลายอย่าง และต่างวาระกันไป คำว่า ปล่อย ตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ หมายความว่า ทําให้ออกจากสิ่งที่ติดอยู่ ผูกอยู่ หรือข้องอยู่ เป็นต้น เช่น ปล่อยนักโทษ ปล่อยนก; ยอมให้ เช่น ปล่อยให้เข้ามา; ละเลย เช่น ปล่อยให้บ้านรกรุงรัง ปล่อยให้นํ้าล้น; (ปาก) โดยปริยายหมายถึง ขาย เช่น ที่ที่ซื้อไว้ปล่อยไปแล้วราคา ๕ ล้านบาท

          เรามีคำ ปล่อย ที่ใช้ในหลายกรณี เช่น ปล่อยเกาะ หมายถึง เนรเทศให้ไปอยู่เกาะ โดยปริยายหมายความว่า ไม่เอาเป็นธุระ ซึ่งคำนี้น่าจะเป็นคำที่ไม่เก่านัก มีผู้ทรงคุณวุฒิสันนิษฐานว่าน่าจะมีที่มาจากการนำนักโทษไปคุมขังที่เกาะตะรุเตาเมื่อสมัยเปลี่ยนแปลงการปกครอง ปล่อยปละละเลย หมายถึง ไม่เอาใจใส่ ทอดทิ้ง ปล่อยมือ หมายถึง วางมือ ไม่เอาเป็นธุระ ปล่อยไก่ เป็นภาษาปาก หมายถึง แสดงความโง่ออกมา ปล่อยของ หมายถึง ทําพิธีทางไสยศาสตร์ให้ของไปทําร้ายผู้อื่น เช่น เสกหนังควายเข้าท้องศัตรู

          ยังมีสำนวนไทยที่เกี่ยวข้องกับคำว่า ปล่อย อีก เช่น ปล่อยนกปล่อยกา หมายถึง ปล่อยให้เป็นอิสระ ไม่เอาผิด ปล่อยให้พ้นจากความผูกพัน บางทีก็ใช้ว่า ปล่อยลูกนกลูกกา ปล่อยเสือเข้าป่า ปล่อยปลาลงน้ำ หมายถึง ปล่อยศัตรูไปอาจกลับมาทําร้ายภายหลังอีก หรือปล่อยศัตรูไปแล้วเขาจะไม่นึกถึงบุญคุณ ตัดหางปล่อยวัด หมายถึง ตัดขาดไม่เกี่ยวข้อง ไม่เอาเป็นธุระอีกต่อไป สำนวนนี้นำมาใช้เป็นภาษาปากสั้น ๆ ว่า ปล่อยวัด ซึ่งหมายถึง ใช้ไม่ได้แล้ว ไม่เอาแล้ว เอาไปทิ้งเสีย

          นอกจากนี้ ยังมีสำนวนโบราณซึ่งอาจจะถูกลืมเลือนไปแล้วในปัจจุบัน แต่คนรุ่นปู่ย่าตายายของเราน่าจะยังจำกันได้อยู่ คือ ปล่อยพระบาท หมายถึง ใช้ไม่ได้แล้ว สำนวนนี้มีที่มาจากการที่ในสมัยโบราณช้างหลวงซึ่งชราแล้ว หรือทำงานไม่ได้แล้ว ทางราชการจะนำไปปล่อยคืนสู่ป่าในเขตพระพุทธบาท เมืองสระบุรี (จังหวัดสระบุรีในปัจจุบัน) ซึ่งยังเป็นป่าทึบและเป็นเขตอภัยทาน จะไม่มีผู้ใดกล้าไปจับกลับมาอีก.

ปิยรัตน์  อินทร์อ่อน