พระเจ้าบรมวงศ์เธอ

          เมื่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติแล้ว ได้มีพระบรมราชโองการให้เปลี่ยนคำนำพระนามพระราชโอรสพระราชธิดาในพระมหากษัตริย์รัชกาลก่อน ๆ ซึ่งทรงศักดิ์เป็นชั้นลุง ป้า น้า อาของพระองค์ เป็นคำว่า “สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ” ตามพระเกียรติยศ

          พระราชโอรสพระราชธิดาในรัชกาลก่อน ๆ ที่ทรงศักดิ์ชั้นลุง ป้า น้า อา ของพระองค์ ที่มีพระสกุลยศเป็นพระองค์เจ้า จึงมีคำนำพระนามว่า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ เช่น เจ้านายที่ทรงศักดิ์ชั้นป้าของพระองค์ ได้แก่ พระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ประสูติจากเจ้าจอม เช่น พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ อรรคราชสุดา ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาแพ ธิดาพระสำราญหฤทัย (อ้าว ธรรมสโรช) พระองค์เจ้าทักษิณชา นราธิราชบุตรี ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาจันทร์ ธิดาพระยาพิพิธสมบัติ (สุข  สุขสถิต) พระองค์เจ้าโสมาวดี ศรีรัตนราชธิดา  ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเที่ยง ธิดาพระยาอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ  โรจนดิศ)  ซึ่งเมื่อถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขานพระนามว่า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ อรรคราชสุดา  พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทักษิณชา  พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนสิริเชษฐ ตามลำดับ  ใน ๓ พระองค์นี้มีเพียงพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนสิริเชษฐที่มีพระชนมชีพมาจนถึงสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ส่วนอีก ๒ พระองค์สิ้นพระชนม์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

          เจ้านายที่ทรงศักดิ์ชั้นลุงของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวล้วนสิ้นพระชนม์ก่อนที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจะเสด็จขึ้นครองราชสมบัติ เมื่อเปลี่ยนแผ่นดินเป็นรัชสมัยของพระองค์จึงไม่มีเจ้านายทรงศักดิ์ชั้นลุงที่เป็นพระราชโอรสในรัชกาลก่อนที่ยังดำรงพระชนมชีพ ส่วนเจ้านายที่ทรงศักดิ์ชั้นอาของพระองค์และเป็นพระราชโอรสพระราชธิดาในรัชกาลก่อน ที่ใช้คำนำพระนามว่า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ มีทั้งที่เป็นหญิงและชายรวม ๖๑ พระองค์.

  สุปัญญา  ชมจินดา