พระเจ้าวรวงศ์เธอ (ตอนที่ ๒)

          ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ใช้คำนำพระนามพระราชโอรสพระราชธิดาในกรมพระราชวังบวรรัชกาลที่ ๑ รัชกาลที่ ๒ รัชกาลที่ ๓ รัชกาลที่ ๔ ว่า “พระเจ้าบวรวงศ์เธอ” ทั้งหมด แล้วให้นำคำว่า พระเจ้าวรวงศ์เธอ ไปใช้เป็นคำนำพระนามพระองค์เจ้าที่เป็นพระโอรสพระธิดาของพระอนุชาร่วมพระราชชนนีกับพระองค์ ที่มีพระชนนีเป็นพระองค์เจ้า หรือเป็นนางห้ามที่พระมหากษัตริย์พระราชทานให้เป็นชายาซึ่งถือเป็นสะใภ้หลวง เช่น พระโอรสพระธิดาในสมเด็จเจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี ที่ประสูติจากหม่อมราชวงศ์สว่าง ศิริวงศ์ นางห้ามพระราชทาน ซึ่งเป็นธิดาพระองค์เจ้ามงคลเลิศ พระโอรสพระธิดาในสมเด็จเจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ ที่ประสูติจากหม่อมแม้น นางห้ามพระราชทาน ซึ่งเป็นธิดาเจ้าพระยาสุรวงศ์ไวยวัฒน์ (วร  บุนนาค)

          ในบางรัชกาลมีการสถาปนา “พระวรวงศ์เธอ” ขึ้นเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ เช่น ในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสถาปนาให้พระโอรสพระธิดาในสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมขุนนครสวรรค์วรพินิต ที่ประสูติจากหม่อมเจ้าประสงค์สม ขึ้นเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอทุกพระองค์  และทรงสถาปนาให้พระโอรสพระธิดาของสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ ซึ่งประสูติจากพระองค์เจ้าเฉลิมเขตรมงคล เป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอทุกพระองค์  นอกจากนี้พระมหากษัตริย์อาจทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาหม่อมเจ้าขึ้นเป็น พระเจ้าวรวงศ์เธอ เป็นกรณีพิเศษ เช่นที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสถาปนาหม่อมเจ้าจุลจักรพงศ์ พระโอรสในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงศ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ ซึ่งประสูติจากหม่อมคัทริน เป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงศ์

          ในรัชกาลปัจจุบันมีการสถาปนาหม่อมเจ้าเป็น “พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า” รวมถึงการสถาปนาผู้เนื่องในราชสกุลและสามัญชนขึ้นเป็นพระองค์เจ้า โดยมีคำนำพระนามว่า พระเจ้าวรวงศ์เธอ ซึ่งจะกล่าวถึงในตอนต่อไป.

  สุปัญญา  ชมจินดา