พฤษภ –พฤษภาคมคำแรกในบทประพันธ์บทหนึ่งที่เขียนว่า พฤษภ มักมีผู้สงสัยว่าอ่านออกเสียงอย่างไร บทประพันธ์ดังกล่าวมีดังนี้ พฤษภกาสร อีกกุญชรอันปลดปลงโททนต์เสน่งคง สำคัญหมายในกายมี นรชาติวางวาย มลายสิ้นทั้งอินทรีย์ สถิตทั่วแต่ชั่วดี ประดับไว้ในโลกา บทประพันธ์นี้มาจากเรื่อง กฤษณาสอนน้องคำฉันท์ พระนิพนธ์ในสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส แม้ว่า พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ กำหนดให้ พฤษภ อ่านได้ ๒ แบบ คือ [พฺรึสบ] กับ [พฺรึดสบ] แต่ในที่นี้ต้องอ่านว่า พฺรึสบพะ–หรือ พฺรึดสบพะ ตามฉันทลักษณ์ของคำประพันธ์บทนี้ที่เป็นอินทรวิเชียรฉันท์ ซึ่งกำหนดให้คำที่ ๓ ของวรรคหน้าต้องเป็นลหุ คือ พยางค์ที่มีเสียงเบา พฤษภ ในที่นี้ เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาสันสกฤตว่า วฤษภ [วฺรึสบ] แปลว่า วัวตัวผู้ และเป็นชื่อกลุ่มดาวกลุ่มหนึ่งในจักรราศี ดาวกลุ่มนี้ประกอบด้วยดาวที่อยู่เรียงกันคล้ายรูปวัวตัวผู้ที่มีเขาใหญ่และโค้งงอ ในภาษาไทย พฤษภ มีความหมาย ๒ อย่าง เช่นเดียวกับในภาษาสันสกฤต แต่ความหมายว่าวัวตัวผู้นั้นใช้แต่เฉพาะในวรรณคดี ส่วนความหมายของพฤษภที่เป็นชื่อกลุ่มดาวในจักรราศีนั้นมักใช้ว่าราศีพฤษภ ตามหลักโหราศาสตร์ไทย ผู้ที่มีดวงตกอยู่ในราศีนี้ได้แก่ ผู้ที่เกิดระหว่างวันที่ ๑๔ พฤษภาคม ถึงวันที่ ๑๓ มิถุนายน นอกจากนี้คำว่า พฤษภ ยังปรากฏในชื่อเดือนพฤษภาคม ซึ่งแปลว่า การมาถึงของราศีพฤษภ คำประพันธ์บทนี้ หมายความว่า วัวควายและช้างเมื่อตายไปแล้วเขาทั้งสองและงาทั้งสองจะเป็นเครื่องให้ระลึกได้ว่า ครั้งหนึ่งมันเคยมีชีวิตอยู่ ส่วนมนุษย์เรานั้นเมื่อสิ้นชีวิตร่างกายก็จะสูญสิ้นหมด คงมีแต่ความดีเท่านั้นที่คงอยู่ แสงจันทร์ แสนสุภา |