พังงา

          เมื่อกล่าวถึง พังงา ส่วนใหญ่เราจะนึกถึงชื่อจังหวัดหนึ่งในภาคใต้ของไทยฝั่งทะเลอันดามันซึ่งมีสถานที่ท่องเที่ยวทางทะเลอันสวยงามอย่างอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์  แต่คำว่า พังงา ยังมีความหมายในทางทหารเรืออีกด้วย  สารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม ๒๐ อธิบายไว้ดังนี้

          พังงา  หมายถึง  เครื่องมือหันหางเสือของเรือ เพื่อบังคับให้เรือแล่นไปตามทิศทางที่ต้องการ   พังงาที่ใช้กับเรือเล็กมี ๒ แบบ คือ (๑) พังงาด้าม  มีลักษณะเป็นด้ามไม้ยาว ปลายด้านหนึ่งมีร่องสำหรับสวมลงที่ก้านหางเสือ  คนถือท้ายหรือนายท้ายจะผลักด้ามไม้หรือพังงาด้ามนี้เพื่อหันหางเสือบังคับให้หัวเรือหันไปตามทิศทางที่ต้องการ  (๒) พังงาวงเดือน  มีลักษณะเป็นแผ่นไม้รูปเสี้ยวของวงกลม ตรงกลางมีร่องสำหรับสวมลงที่ก้านหางเสือเช่นเดียวกับพังงาด้าม  ที่ปลายเสี้ยววงกลมมีรูสำหรับร้อยเชือกทั้ง ๒ ข้าง โดยผู้ที่นั่งในเรือเล็กดึงเชือกบังคับพังงาให้หันหางเสือไปตามทิศที่ต้องการ เมื่อใช้พังงาวงเดือนแล้ว จึงไม่ต้องมีคนถือท้ายหรือนายท้ายเรือเล็กอีก

          เรือที่ต้องการให้นายท้ายถือท้ายเรือที่บริเวณหัวเรือ ต้องใช้ระบบโซ่ (หรือเชือกลวด) และรอก โยงจากก้านหางเสือที่ท้ายเรือไปยังหัวเรือหรือที่อื่นที่ต้องการ แล้วต่อเข้ากับพังงาซึ่งมีลักษณะเป็นวงกลม  นายท้ายหรือคนถือท้ายจะหมุนพังงานี้เพื่อบังคับหางเสือให้หัวเรือหันไปยังทิศที่ต้องการ  หากเป็นเรือเดินทะเลขนาดใหญ่ ๆ หางเสือก็จะมีขนาดใหญ่ขึ้นทำให้ระบบโซ่และรอกมีกำลังไม่พอที่จะหันหางเสือเรือได้ จึงต้องมีเครื่องจักรซึ่งเดินกำลังด้วยไอน้ำ หรือกำลังไฟฟ้า หรือไฮดรอลิกส์  สำหรับหันก้านหางเสือ  เมื่อนายท้ายหมุนพังงา พังงาจะทำหน้าที่บังคับเครื่องจักรให้หันหางเสือไปตามความต้องการ

          พังงาตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า helm หรือ wheel   เนื่องจากมีลักษณะเป็นวงกลม  คนทั่วไปจึงมักเรียกว่า พวงมาลัย เช่นเดียวกับพวงมาลัยของรถยนต์ (steering wheel)  แต่ทหารเรือเรียกว่า พังงา.

        กนกวรรณ  ทองตะโก