พันธุ์ไม้-พรรณไม้

          คำ พันธุ์ไม้ กับ พรรณไม้ และ พันธุ์พืช กับ พรรณพืช ยังมีผู้ใช้สับสนกันอยู่บ้างว่า เมื่อใดใช้พรรณ เมื่อใดใช้พันธุ์ พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ได้ให้นิยามของคำ พันธุ– พันธุ์ ไว้ดังนี้  น. พวกพ้อง เชื้อสาย วงศ์วาน; เทือกเถา เหล่ากอ; เชื้อ เช่น ข้าวเก็บไว้ทำพันธุ์ พันธุ์ข้าว. (ป. ส.) ส่วนคำ พรรณ นิยามไว้ดังนี้ [พัน] น. สีของผิว; ชนิด เช่น พรรณพืช พรรณไม้ พรรณสัตว์. (ส. วรฺณ; ป. วณฺณ)

          คณะกรรมการจัดทำอนุกรมวิธานพืช แห่งราชบัณฑิตยสถาน เลือกใช้คำพรรณไม้ หรือพรรณพืช ในกรณีที่หมายถึง ต้นไม้ชนิดนั้น ๆ หรือพืชชนิดนั้น ๆ เช่นตัวอย่างในประโยคต่อไปนี้ กระเช้าสีดาเป็นชื่อที่คนทั่ว ๆ ไปใช้เรียกพรรณไม้ในสกุล Aristolochia  กระเช้าผีมดเป็นพรรณไม้พื้นเมืองของไทยสามารถพบได้ทั่วไปในธรรมชาติ เขี้ยวกระแตเป็นพรรณไม้ต่างประเทศ คำ พรรณไม้ ไม้ พรรณพืช พืช มีความหมายเหมือนกัน คือ เป็นคํารวมเรียกพืชทั่วไป และสามารถใช้แทนกันได้ดังเช่นประโยคต่อไปนี้ ขาวสามหมื่นเป็นพรรณไม้ถิ่นเดียวของไทย ขาวสามหมื่นเป็นไม้ถิ่นเดียวของไทย ขาวสามหมื่นเป็นพรรณพืชถิ่นเดียวของไทย ขาวสามหมื่นเป็นพืชถิ่นเดียวของไทย

          ส่วนคำ พันธุ์ นั้น ใช้เมื่อความในประโยคต้องการสื่อถึงเชื้อสาย วงศ์วาน และนิเวศวิทยาของพืชชนิดนั้น ๆ ดังเช่นตัวอย่างในประโยคต่อไปนี้ เข็มแดงมีเขตการกระจายพันธุ์ในประเทศไทยทางภาคใต้ พันธุ์ข้าว๑๒๓ใช้เป็นพันธุ์ปลูกในประเทศ ชาวไร่เก็บเมล็ดพันธุ์พืชไว้สำหรับปลูกในครั้งต่อไป

          มีคำที่รูปคล้ายกันกับพันธุ์ แต่ไม่มีสระอุ คือ พันธ์ พจนานุกรมฯ นิยามว่า น. ข้อผูกมัด ข้อผูกพัน ซึ่งมีความหมายที่แตกต่างไปจากพันธุ์มาก คงไม่มีใครนำมาใช้สับสน ยกเว้นสะกดผิดค่ะ

รัตติกาล  ศรีอำไพ