ภิกษุ

          “ภิกษุ” กับ “ภิกขุ”  ๒ คำนี้เขียนแตกต่างกัน แต่มีความหมายเหมือนกัน  ราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายและที่มาของคำว่า “ภิกษุ” ดังนี้ พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ อธิบายว่า “ภิกษุ” เป็นคำนาม หมายถึง ชายที่บวชเป็นพระในพระพุทธศาสนา

          พจนานุกรมศัพท์ศาสนาสากล ฉบับราชบัณฑิตยสถาน อธิบายว่า ภิกษุ เป็นภาษาสันสกฤต ตรงกับภาษาบาลีว่า ภิกขุ มีความหมายหลายอย่าง เช่น ผู้ภิกษาจาร ผู้ใช้ผืนผ้าที่ถูกทำลายแล้ว และผู้เห็นภัยในสังสารวัฏ  ความหมายเหล่านี้บอกให้รู้ถึงการดำเนินชีวิต ความเป็นอยู่ และแนวทางการปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์

          ภิกษุ ยังเป็นคำเรียกนักบวชผู้ชายในสังคมอินเดียโบราณ พระพุทธเจ้าทรงนำมาใช้เรียกสาวกของพระองค์เป็นครั้งแรกเมื่อคราวเสด็จไปโปรดปัญจวัคคีย์ (นักบวช ๕ รูปที่เคยปฏิบัติพระองค์) ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตเมืองพาราณสี แคว้นกาสี โดยตรัสเรียกว่า ภิกษุทั้งหลาย

          นอกจากเรียกสาวกของพระองค์ว่า ภิกษุ แล้ว พระพุทธเจ้ายังใช้คำเรียกอย่างอื่นอีก เช่น บรรพชิต สมณะ พราหมณ์ ฤษี มุนี ชื่อเหล่านี้รวมทั้งชื่อภิกษุเป็นคำที่มีใช้ในสังคมอินเดียก่อนแล้ว  พระพุทธเจ้าทรงรับเอาชื่อเหล่านี้มาใช้เรียกสาวกและปรับความหมายใหม่ให้เป็นไปเพื่อการละกิเลส อย่างไรก็ตาม ภิกษุดูจะเป็นชื่อที่แพร่หลายที่สุด เพราะนอกจากพระพุทธเจ้าจะใช้ตรัสเรียกสาวกในลักษณะทักทาย ในพระไตรปิฎกและอรรถกถาก็นิยมใช้ชื่อภิกษุเมื่อกล่าวถึงสาวก  ที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะว่า ภิกษุมีความหมายสมบูรณ์รวมไว้หมดทั้งวิถีชีวิตและการปฏิบัติเพื่อละกิเลส.

         อิสริยา เลาหตีรานนท์