มงคล (๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๕๖)

          ความหมายของคำว่า มงคล ตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ มีอยู่หลายความหมาย ได้แก่ เหตุที่นำมาซึ่งความเจริญ เช่น มงคล ๓๘ หรือสิ่งซึ่งถือว่าจะนำสิริและความเจริญมาสู่และป้องกันไม่ให้สิ่งที่เลวร้ายมากล้ำกราย หรือใช้เรียกงานที่จัดให้มีขึ้นเพื่อความอยู่เย็นเป็นสุข เช่น งานทำบุญขึ้นบ้านใหม่ งานทำบุญวันเกิด ว่า งานมงคล นอกจากนี้ ยังหมายถึง สิ่งที่ทำเป็นวงด้วยด้ายเป็นต้นสำหรับสวมศีรษะเพื่อเป็นสิริมงคล นิยมใช้เฉพาะในเวลาชกมวยไทยหรือตีกระบี่กระบอง หรือใช้เรียกเครื่องรางของขลังที่เชื่อว่าจะนำความสุขความเจริญเป็นต้นมาให้ หรือป้องกันภัยอันตรายต่าง ๆ ว่า วัตถุมงคล ก็ได้

          พจนานุกรม ศัพท์ศาสนาสากล อังกฤษ-ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน แปลคำ มงคล ตามรูปศัพท์ไว้ว่า คุณธรรมที่เป็นเหตุให้ชีวิตก้าวไปถึงภาวะสูงสุด ซึ่งในทางพระพุทธศาสนาเรียกคุณธรรมเหล่านี้ว่า มงคล ๓๘ ประการ พร้อมทั้งได้อธิบายที่มาของเรื่องมงคล ๓๘ ประการ ไว้ด้วย รวมความได้ดังนี้ เทวดาตนหนึ่งมาเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าที่อารามเชตวัน เพื่อทูลถามพระองค์เกี่ยวกับข้อสงสัยของเหล่าเทวดาที่ตั้งปัญหาถามกันว่า มงคลคืออะไร พระพุทธเจ้าตรัสตอบปัญหานั้นด้วยมงคล ๓๘ ประการ เมื่อพิจารณาตามเนื้อหามงคลทั้งหมดแล้วจะพบว่า พระพุทธองค์ทรงสอนวิธีการดำเนินชีวิตไปตามลำดับ ตั้งแต่ชีวิตฆราวาสไปจนถึงชีวิตนักบวช ซึ่งแสดงให้เห็นถึงเป้าหมายสูงสุดของชีวิตในทัศนะของชาวพุทธ

          นอกจากนี้ มงคล ๓๘ ประการ ยังมีอิทธิพลต่อสังคมไทยโดยทำให้เกิดวรรณกรรมภาษาบาลีเรื่องหนึ่ง ชื่อว่า มังคลัตถทีปนี แต่งโดยพระสิริมังคลาจารย์ ชาวล้านนา วรรณกรรมเรื่องนี้อธิบายขยายความเรื่องมงคล ซึ่งพระสิริมังคลาจารย์น่าจะเห็นว่าคำสอนเรื่องมงคล ๓๘ ของพระพุทธเจ้าแสดงให้เห็นวิถีชีวิต ๒ แบบ คือ ชีวิตแบบคฤหัสถ์ กับชีวิตแบบบรรพชิต ที่สืบสานเกื้อกูลกันตามลำดับ จึงสรุปไว้ท้ายมังคลัตถทีปนีว่า ผู้ปรารถนาโลกุตรสุขในโลกนี้หรือโลกหน้าโดยปฏิบัติตามมงคล ๓๘ นั้นย่อมมีความสวัสดีในที่ทุกสถาน.

อารยา ถิรมงคลจิต