ยังจับไม่หมด (๘ กันยายน ๒๕๕๓)

          ครั้งก่อนได้เสนอสำนวนที่เกี่ยวกับคำว่า จับ ไปแล้ว แต่ก็ยังอีกหลายคำที่น่าสนใจ  วันนี้จึงขอนำมาเล่าสู่กันฟังอีกครั้งนะคะ คำว่า จับ เมื่อนำไปประกอบกับคำอื่น ๆ จะเกิดเป็นคำใหม่ขึ้น เช่น จับกลุ่ม หมายถึง รวมกันเป็นหมู่  ส่วนคำที่หมายถึง กรรมกร ผู้ใช้แรงงาน ใช้เรียกผู้รับจ้างทำงานต่าง ๆ ก็มีใช้ว่า จับกัง มาจากภาษาจีนเช่นเดียวกับคำว่า จับกิ้ม หมายถึง ชื่อขนมของจีนชนิดหนึ่ง มี ๑๐ อย่าง เช่น ฟักเชื่อม ถั่วตัด งาตัด ข้าวพอง มักใช้เป็นของไหว้เจ้า อีกคำที่คุ้นกันก็คือคำว่า จับฉ่าย หมายถึง ชื่ออาหารอย่างจีนชนิดหนึ่งที่ใส่ผักหลาย ๆ อย่าง และอีกความหมายหนึ่งหมายถึง ของต่าง ๆ ที่ปะปนกันไม่เป็นสํารับ ไม่เป็นชุด  คำว่า จับเขม่า ซึ่งอาจจะไม่คุ้นกันนักเป็นคำที่หมายถึง เอาเขม่าผสมนํ้ามันตานีเป็นต้นทาไรผมให้ดํา  คำว่า จับเชิง หมายถึง  ตกปลอกช้าง ล่ามเท้าช้าง  จับเข่าคุยกัน จับหัวเข่าพูด หมายถึง พูดปรับความเข้าใจกันอย่างใกล้ชิด  ส่วน จับไข้ ก็หมายถึง อาการที่เป็นไข้   จับความ หมายถึง จับใจความ เข้าใจความหมาย  จับจด  คำนี้ความหมายไปในทางลบ เพราะหมายถึง  ลักษณะที่ทําไม่จริงจัง ชอบเปลี่ยนงานบ่อย ๆ  ไม่เหมือนกับคำว่า จับจิต จับใจ ที่หมายถึง ติดใจ เป็นที่พอใจ  แต่ถ้าเป็นคำว่า จับตา จะมีความหมายได้ ๒ นัย  คือ ๑. หมายถึง ถูกตา เหมาะตา เป็นที่พอตา  ๒. หมายถึง คอยเฝ้าสังเกต จ้องระวังระไว. บางครั้งก็อาจใช้ว่า จับตาดู  แต่ถ้าบอกว่า จับตาย ละก็ หมายถึง จับตัวมาให้ได้แม้ว่าจะต้องทำให้ตาย  ถ้าจับเป็น ก็จะหมายถึง จับตัวมาให้ได้โดยไม่ทำให้ตาย แต่ถ้าเป็น จับแพะชนแกะ จะหมายถึง ทําอย่างขอไปที ไม่ได้อย่างนี้ก็เอาอย่างนั้นเข้าแทนเพื่อให้ลุล่วงไป  ส่วน จับพลัดจับผลู หมายถึง จับผิด ๆ ถูก ๆ หรือหมายถึง บังเอิญเป็นไปโดยไม่ตั้งใจ  จับยาม  คำนี้ไม่ใช่จับคนนะคะ  แต่หมายถึงนับยามตามหลักยามสามตา (ตรีเนตร) โดยนับตามหลัก ๓ หลัก คือ อาทิตย์ จันทร์ อังคาร เวียนกันไป โดยนับขึ้นต้นที่อาทิตย์ ถ้าวันจับยามเป็นวันข้างขึ้น ให้นับเวียนขวาจากอาทิตย์ไปยังจันทร์และอังคาร ถ้าวันจับยามเป็นวันข้างแรม ให้นับเวียนซ้ายจากอาทิตย์ไปยังอังคารและจันทร์ แล้วทำนายตามตำรา ใครสนใจโหราศาสตร์ก็ต้องเรียนรู้ไว้นะคะเดี๋ยวจะเวียนผิดด้าน  แต่ถ้าใครสนใจด้านนาฏศิลป์ก็จะคุ้นกับคำ จับระบำ ซึ่งหมายถึง  กระบวนรําท่าต่าง ๆ หรือหมายถึง เริ่มฟ้อนรํา  ส่วนคำว่า  จับลมปราณ หมายถึง วิธีกำหนดดูความคล่องของลมหายใจเข้าออกว่าฤกษ์ดีหรือฤกษ์ร้าย  แล้วคำว่า  จับลิงหัวค่ำ ละคะคุ้นกันบ้างหรือเปล่า อย่าเพิ่งเข้าใจว่าจะชวนไปจับลิงนะคะ  แต่คำนี้หมายถึง  การเล่นเรื่องเบ็ดเตล็ดก่อนจะเล่นเรื่องที่แสดงจริงเพื่อเรียกคนดู เช่นในการเล่นหนังตะลุง หนังใหญ่ หรือโขน

จินดารัตน์   โพธิ์นอก