รอยในงานช่างไทย

          รอย เป็นสิ่งที่โดยทั่วไปไม่มีใครต้องการให้เกิดขึ้น เนื่องจากเมื่อเกิดรอยย่อมหมายถึงเกิดตำหนิ  แต่ในงานศิลปกรรมไทย ช่างจะจงใจทำให้เกิดรอย ตั้งแต่รอยขนาดเล็กเป็นขีดเป็นเส้นจนถึงการทำให้เป็นรอยขนาดใหญ่ ทั้งนี้เพื่อให้รอยเหล่านั้นเหมาะสมกับงานแต่ละประเภท  การทำให้เกิดรอยทำได้หลายอย่าง เช่น 

          เจียน คือการตัดวัสดุแผ่นบาง ๆ ด้วยมีดให้มีรูปทรงอย่างที่ต้องการ เช่น เจียนใบตองสำหรับห่อขนมแบบไทย  

          ฉลุ เป็นกรรมวิธีในการทำลวดลายลงบนวัสดุต่าง ๆ เช่น กระดาษ แผ่นไม้ แผ่นหนัง แผ่นโลหะ เพื่อให้เป็นลายโปร่งทะลุ โดยใช้เครื่องมือที่แตกต่างกันออกไปตามลักษณะของวัสดุนั้น ๆ อย่างงานฉลุกระดาษจะใช้สิ่วและตุ๊ดตู่ งานฉลุแผ่นไม้จะใช้เลื่อยฉลุ งานแทงหยวกจะใช้มีดบางปลายแหลม

          บาก มี ๒ อย่าง อย่างแรกเป็นวิธีการแบ่งเส้นขอบของลายไทยเช่นกระจังหรือกระหนกให้ละเอียดสวยงามมากขึ้น อย่างที่ ๒ เป็นการใช้สิ่งมีคมเช่นมีดหรือขวานทำให้เป็นรอยแสดงเครื่องหมาย หรือตกแต่งให้เป็นรูปร่างเพื่อใช้ในการเข้าไม้

          สลักหรือฉลัก เป็นวิธีทำให้วัสดุต่าง ๆ เป็นลวดลายหรือรูปภาพ โดยใช้เครื่องมืออย่างสิ่วหรือสกัด  ตัด ตอก ดุน ช่างโบราณนิยมใช้คำว่า ฉลัก แต่ปัจจุบันนิยมใช้ สลัก  

          นอกจากการทำให้เกิดรอยด้วยวิธีการต่าง ๆ แล้ว ในงานช่างไทยยังใช้การดุนกับแผ่นโลหะ เช่น ทอง เงิน ทองแดง เพื่อให้เกิดลวดลายหรือภาพนูนสูงขึ้นจากผิว ใช้วิธีกล่อมโดยการถากแต่งไม้หรือเสาให้เรียบกลม  หรือใช้การโกลนในการขึ้นรูปงานประติมากรรมประเภทแกะสลัก ซึ่งวัสดุที่ใช้จะเป็นไม้หรือหิน ทำโดยสกัด ถาก สับหรือฟัน ส่วนที่ไม่ต้องการออกให้เหลือแต่รูปร่างหยาบ ๆ เพื่อแกะสลักทำส่วนที่เป็นรายละเอียดต่อไป

   พัชนะ  บุญประดิษฐ์