รูปเขียน รูปปั้น รูปหล่อ

          ราชาศัพท์ของคำว่า รูป นั้น แต่เดิมนั้นใช้คำว่า พระบรมรูป หรือ พระรูป โดยระบุชนิดของรูปต่อท้ายคำว่า พระบรมรูป หรือ พระรูป ว่าเป็นพระบรมรูปปั้น พระบรมรูปหล่อ พระบรมรูปถ่าย พระบรมรูปเขียน หรือ พระรูปปั้น พระรูปหล่อ พระรูปถ่าย พระรูปเขียน ปัจจุบันรูปเขียนเหมือนพระองค์จริงของพระมหากษัตริย์ ในราชสำนักยังคงใช้ราชาศัพท์ว่า “พระบรมรูปเขียน” และรูปเขียนเหมือนพระองค์จริงของพระบรมวงศานุวงศ์ยังคงใช้ว่า “พระรูปเขียน” อย่างที่ใช้มาแต่โบราณ แต่ราชาศัพท์ของคำว่า รูปเขียนเหมือนบุคคลจริง ที่มีใช้อยู่ในปัจจุบันยังมีคำอื่น ๆ อีก ได้แก่ คำว่า พระบรมฉายาสาทิสลักษณ์ พระบรมสาทิสลักษณ์ พระฉายาสาทิสลักษณ์ พระสาทิสลักษณ์ ซึ่งรูปศัพท์ที่ประกอบด้วยคำว่า สาทิส- และฉายาลักษณ์ พบการใช้มาแต่สมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโดยปรากฏในคำว่า พระราชสาทิสฉายาลักษณ์ ราชสาทิศฉายาลักษณ์ ที่มีความหมายเป็นได้ทั้งรูปเขียน รูปถ่าย รูปสลักดุน ปัจจุบันราชาศัพท์ของคำว่า รูปเขียนเหมือนบุคคลจริง ที่ใช้แก่พระมหากษัตริย์ ใช้ว่า พระบรมรูปเขียน พระบรมฉายาสาทิสลักษณ์ พระบรมสาทิสลักษณ์ ราชาศัพท์ของคำดังกล่าวที่ใช้แก่สมเด็จพระบรมราชินีนาถ สมเด็จพระบรมราชินี สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ใช้ว่า พระรูปเขียน พระฉายาสาทิสลักษณ์ ซึ่งหากใช้แก่พระบรมวงศ์ชั้นสมเด็จเจ้าฟ้า จนถึงพระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้า ราชาศัพท์ใช้ว่า พระรูปเขียน ทั้งนี้หากเป็น รูปปั้น รูปหล่อ ราชาศัพท์ที่ใช้ยังคงใช้ตามแบบแผนที่มีมาแต่เดิม คือนำคำว่า ปั้น หล่อ ตามท้ายคำว่า พระบรมรูป หรือ พระรูป โดยราชาศัพท์ของคำว่า รูปปั้น ที่ใช้แก่พระมหากษัตริย์ ใช้ว่า พระบรมรูปปั้น ราชาศัพท์ของคำว่า รูปปั้น ที่ใช้แก่สมเด็จพระบรมราชินีนาถ จนถึงพระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้า ใช้ว่า พระรูปปั้น และราชาศัพท์ของคำว่า รูปหล่อ ที่ใช้แก่พระมหากษัตริย์ ใช้ว่า พระบรมรูปหล่อ ราชาศัพท์ของคำว่า รูปหล่อ ที่ใช้แก่สมเด็จพระบรมราชินีนาถ จนถึงพระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้า ใช้ว่า พระรูปหล่อ อนึ่ง หากเป็น รูปปั้น รูปหล่อ ของสมเด็จพระบวรราชเจ้า กรมพระราชวังบวรสถานมงคล ใช้ว่า พระบวรรูปปั้น พระบวรรูปหล่อ ไม่ใช้ว่า พระรูปปั้น พระรูปหล่อ และหากเป็น รูปปั้น รูปหล่อ ของสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ราชาศัพท์ใช้ว่า พระรูปปั้น พระรูปหล่อ.

  สุปัญญา  ชมจินดา