ฤๅษีแปลงสาร (๘ มีนาคม ๒๕๕๓)

          นอกจากในวรรณคดีไทยเรื่องพระรถเมรีจะกล่าวถึง มะงั่วหาว มะนาวโห่ ซึ่งเป็นของวิเศษในเมืองยักษ์แล้ว ยังกล่าวถึงชื่อกลอักษรชนิดหนึ่งที่เรียกว่า ฤๅษีแปลงสาร   ซึ่งพระฤๅษีใช้ในการเขียนอักษรเปลี่ยนแปลงถ้อยคำของนางยักษ์สันธมารที่มีถึงนางเมรีผู้เป็นธิดาจากที่ให้นางเมรีฆ่าพระรถเสน(โอรสของพระเจ้ารถสิทธ) เป็นให้แต่งงานด้วย  สารานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม ๒๕ อธิบายว่า

          ฤๅษีแปลงสาร เป็นชื่อกลอักษรชนิดหนึ่ง มีกล่าวถึงในหนังสือเรื่องจินดามณีซึ่งได้แจกแจงวิชาการประพันธ์ร้อยกรองออกเป็นลักษณะต่าง ๆ ทั้งประเภทที่เขียนแบบปรกติ กับประเภทที่แต่งยักเยื้องออกไปให้ผิดธรรมดา  หลวงธรรมาภิมณฑ์ (ถึก จิตรกถึก) อาจารย์ภาษาไทยและกวีที่มีชื่อเสียงในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้กล่าวถึงเรื่องฤๅษีแปลงสารไว้ว่า “ก็ฤๅษีแปลงสารนั้น คือเรียงอักษรกลับกัน กลับตัวหลังมาไว้หน้า กลับตัวหน้าไปไว้หลัง ดุจโคลงในจินดามะนี มีอยู่ดังนี้”

          เดิม                                 ๏  กอัรษรวณษกลันวล้          งลพเลพา
อชื่ฤรีษงลปแรสา                                บสืว้ไ
ดลัผนยพี้เนยลี่ปเนอลกรกา                   ยลากบลัก
นสห์ท่เห์ล่เบลัห้ใ                                นอ่านล้หเนป็เมษกเ
          ถอดแล้ว                         ๏  อักษรวรลักษณล้วน            เพลงพาล
ชื่อฤษรีแปลงสาร                                สืบไว้
ผลัดเพี้ยนเปลี่ยนกลอนการ                   กลายกลับ
สนเท่ห์เล่ห์ลับให้                                อ่านเหล้นเป็นเกษม

       กนกวรรณ  ทองตะโก