ศัพท์บัญญัติ

          พันธกิจในการอนุรักษ์ภาษาไทยของราชบัณฑิตยสถานคือ การดำเนินการเกี่ยวกับการจัดทำพจนานุกรม สารานุกรม อักขรานุกรม  อนุกรมวิธาน  การบัญญัติศัพท์วิชาการสาขาต่าง ๆ รวมทั้งการจัดทำพจนานุกรมศัพท์วิชาการภาษาต่างประเทศเป็นภาษาไทย และงานวิชาการอื่น ๆ  ตลอดจนการกำหนดหลักเกณฑ์ต่าง ๆ เกี่ยวกับการใช้ภาษาไทย  การอนุรักษ์ภาษาไทยมิให้เปลี่ยนไปในทางที่เสื่อม และการส่งเสริมภาษาไทยซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของชาติให้ปรากฏเด่นชัดยิ่งขึ้น  แต่คนส่วนใหญ่ก็จะรู้จักราชบัณฑิตยสถานจากพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เท่านั้น  น้อยคนนักที่จะรู้ว่าราชบัณฑิตยสถานยังมีงานอื่น ๆ อีกมากมาย วันนี้จึงขอเสนองานอีกด้านหนึ่งของราชบัณฑิตยสถานคือ การบัญญัติศัพท์

          การบัญญัติศัพท์  คือ การคิดค้นหาคำในภาษาไทยที่มีความหมายตรงหรือใกล้เคียงกับศัพท์นั้น ๆ  มากำหนดเป็นศัพท์บัญญัติ หากหาคำในภาษาไทยที่เหมาะสมไม่ได้ จึงคิดหาคำบาลีหรือสันสกฤต  ถ้าไม่มีศัพท์คำใดที่เหมาะสมเลยจึงจะใช้วิธีทับศัพท์เป็นประการสุดท้าย  และเรียกศัพท์ที่คิดขึ้นใหม่นั้นว่า ศัพท์บัญญัติ  เช่น คำว่า computer  มีศัพท์บัญญัติว่า คณิตกรณ์ แต่ก็ใช้คำทับศัพท์ว่า คอมพิวเตอร์ ก็ได้   คำว่า software มีศัพท์บัญญัติว่า ส่วนชุดคำสั่ง ใช้คำทับศัพท์ว่า ซอฟต์แวร์  คำว่า  hardware  มีศัพท์บัญญัติว่า ๑. ส่วนเครื่อง ๒. ส่วนอุปกรณ์  หรืออาจจะใช้คำทับศัพท์ว่า ฮาร์ดแวร์  ซึ่งการบัญญัติศัพท์ของราชบัณฑิตยสถานในปัจจุบันจะแยกประเภทตามสาขาวิชา และเป็นไปในรูปแบบการจัดทำพจนานุกรม เช่น พจนานุกรมศัพท์ศึกษาศาสตร์ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พจนานุกรมศัพท์ภูมิศาสตร์ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน  โดยที่เนื้อหาของหนังสือแต่ละเล่มก็จะมีศัพท์บัญญัติ และคำอธิบายพอสังเขป เพื่อให้เป็นประโยชน์แก่ผู้ใช้มากขึ้น.

           จินดารัตน์  โพธิ์นอก