สมณะ
คำว่า สมณะ เป็นคำยืมจากภาษาบาลีว่า สมณ (อ่านว่า สะ-มะ-นะ) แปลว่า ผู้เหน็ดเหนื่อยจากการทำสมาธิภาวนาเพื่อขจัดกิเลส. ภาษาสันสกฤตใช้ว่า ศฺรมณ (อ่านว่า สฺระ-มะ -นะ) แปลว่า ผู้บำเพ็ญพรตหรือผู้ทรมานตนเอง เป็นคติความเชื่อของพราหมณ์ว่า การทรมานตนเป็นวิธีหนึ่งที่จะทำให้หลุดพ้นไปสู่ปรมาตมัน (อ่านว่า ปอ-ระ -มาด-ตะ -มัน) ซึ่งเป็นต้นกำเนิดและเป็นที่รวมของทุกสิ่งในจักรวาล แต่ในทางพระพุทธศาสนา ไม่ถือว่าการทรมานกายจะทำให้หลุดพ้นจากการเกิดการดับได้ การหลุดพ้นจะเกิดได้ก็ด้วยการขจัดกิเลสและสิ่งที่ทำให้หลงใหลมัวเมาอยู่ในกิเลสนั้นได้ การขจัดกิเลสต้องอาศัยการบังคับจิตใจ หักห้ามจิตใจให้ปราศจากความโลภ ความโกรธ ความหลง. ผู้ที่เหน็ดเหนื่อยด้วยการควบคุมบังคับจิตใจมิให้ติดยึดอยู่กับกิเลส จึงสมควรเรียกว่า สมณะ
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๑๗ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๔ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.