สอน

          ถึงเวลาเปิดเทอมกันแล้ว ก็ถึงเวลาที่สถานศึกษาต่าง ๆ จะต้องทำการเรียนการสอนกันอีกวาระหนึ่ง แล้วคำว่า สอน ที่เราเข้าใจกันอยู่โดยทั่วไปแล้วจะยังมีความหมายอื่นอีกหรือไม่ ถ้าอยากรู้ก็ลองเปิดพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ดูนะคะ แล้วคุณก็จะรู้ว่า สอน คืออะไร แต่ถ้าใจร้อนก็มีคำตอบให้ที่นี่แล้วค่ะ 

          สอน หมายถึง บอกวิชาความรู้ให้ เช่น ครูสอนหนังสือนักเรียน  แสดงให้เข้าใจโดยวิธีบอกหรือทําให้เห็นเป็นตัวอย่างเพื่อให้รู้ดีชั่ว เช่น สอนแม่ไม้มวยไทย สอนเย็บปักถักร้อย สอนเท่าไรไม่รู้จักจํา หรือหมายถึง เริ่มฝึกหัด เช่น เด็กสอนพูด ผู้เป็นอัมพาตต้องมาสอนเดินใหม่ ไก่สอนขัน หรือหมายถึง เริ่มมีผล เช่น ต้นไม้สอนเป็น

          และเมื่อนำคำว่า สอน ไปประกอบกับคำอื่นก็จะเกิดคำขึ้นอีกมากมาย เช่น   สอนขัน  หมายถึง เรียกไก่อ่อนที่เพิ่งหัดขันว่า ไก่อ่อนสอนขัน หรือ ไก่สอนขัน โดยปริยายหมายถึงมีประสบการณ์น้อยยังรู้ไม่ทันเล่ห์เหลี่ยมของคน สอนจระเข้ให้ว่ายน้ำ  เป็นสำนวนหมายถึง  สอนสิ่งที่เขารู้ดีหรือที่เขาถนัดอยู่แล้ว  สอนใจ  หมายถึง ที่เตือนสติตนเอง เช่น สุภาษิตสอนใจ หนังสือสอนใจ  สอนเดิน  เรียกเด็กที่เริ่มหัดเดินเตาะแตะว่า เด็กสอนเดิน  สอนนาค  หมายถึง กล่าวคำทำขวัญนาคเพื่อสอนกุลบุตรที่จะอุปสมบทให้รู้สึกซาบซึ้งถึงพระคุณของพ่อแม่ และให้เห็นว่าการบวชนั้นเป็นการตอบสนองพระคุณพ่อแม่อย่างหนึ่ง  สอนพูด  เรียกเด็กที่เริ่มหัดพูดว่า เด็กสอนพูด  สอนยาก  หมายถึง ดื้อดึง ไม่อยู่ในโอวาท เช่น เขาเป็นเด็กสอนยาก มักใช้เข้าคู่กับคำ ว่ายาก เป็น ว่ายากสอนยาก  สอนยืน  เรียกเด็กที่เริ่มตั้งไข่ว่า เด็กสอนยืน  สอนลูกให้เป็นโจร เป็นสำนวน หมายถึง ไม่ว่ากล่าวอบรมสั่งสอนลูกให้เป็นคนดี เมื่อลูกไปลักขโมยของใครมาได้กลับชมเชยว่าเก่ง ในที่สุดลูกก็กลายเป็นโจร  สอนสั่ง  หมายถึง ชี้แจงให้เข้าใจและบอกให้ทำ สั่งสอน ก็ว่า  สอนหนังสือสังฆราช บอกหนังสือสังฆราช  เป็นสำนวน หมายถึง สอนสิ่งที่เขารู้ดีอยู่แล้ว. 

จินดารัตน์  โพธิ์นอก