สังขตธรรม กับ อสังขตธรรม
สังขตธรรม (อ่านว่า สัง-ขะ-ตะ-ทำ) เป็นคำสมาส มาจากภาษาบาลีว่า สงฺขต (อ่านว่า สัง-ขะ-ตะ) แปลว่า รวมกัน ประกอบกัน ปรุงแต่ง เกิดขึ้นด้วยเหตุร่วมกัน กับคำว่า ธรรม แปลว่า ธรรมชาติ. สังขตธรรม จึงเป็นธรรมชาติที่ปรุงแต่งด้วยเบญจขันธ์ ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เช่น มนุษย์ สัตว์ หรือสิ่งทั้งหลายในโลกนี้ล้วนประกอบด้วยเบญจขันธ์. สังขตธรรมมีการเกิดขึ้น เปลี่ยนแปลง และดับไป เวียนอยู่อย่างนี้ไม่มีที่สิ้นสุด ปรากฏอยู่ในทุก ๆ สิ่ง เช่น เซลล์ในร่างกายเมื่อเกิดขึ้นแล้วจะมีการเปลี่ยนแปลง เสื่อม และสิ้นไป ในขณะเดียวกันจะมีเซลล์ใหม่เกิดขึ้นมาทดแทน
ส่วน อสังขตธรรม เป็นคำตรงข้ามกับสังขตธรรม หมายถึง ไม่มีสิ่งปรุงแต่งให้เกิดขึ้น เมื่อไม่เกิดก็จะไม่เสื่อมสลาย และไม่มีการดับสูญ.
ที่มา : บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ ๒๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เวลา ๗.๐๐-๗.๓๐ น.