สังข์รดน้ำ (๑๘ เมษายน ๒๕๕๑)

          ผู้เขียนเห็นว่าความรู้เกี่ยวกับ “สังข์รดน้ำ” ในหนังสือชุดสารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน มีสาระที่น่าสนใจต่อวิถีการดำเนินชีวิตของคนไทยพอสมควร จึงขอนำเสนอไว้เพื่อเป็นประโยชน์แก่ท่านผู้อ่าน ดังนี้

          สังข์รดน้ำ หรือ สังข์อินเดีย เป็นหอยทะเลกาบเดี่ยว มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า “Turbinella pyrum  Linn.” อยู่ในวงศ์ “Turbinellidae” ชื่อสามัญว่า Great Indian Chank  เมื่อโตเต็มที่จัดเป็นหอยขนาดใหญ่ มีเปลือกหนา รูปเปลือกค่อนข้างป้อม วงเกลียวตัวกลม ส่วนปลายมีร่องยาวปานกลาง ส่วนยอดเตี้ย ช่องเปลือกรูปรี ขอบด้านในมีสัน ๓-๔ อัน ผิวชั้นนอกสุดสีน้ำตาล เป็นชั้นที่บางและหลุดล่อนง่าย และมักจะหลุดออกเมื่อหอยตาย เปลือกชั้นรองลงไปเป็นส่วนที่มีความหนาและแข็ง ค่อนข้างเรียบ มีสีขาวนวลหรือสีขาวอมชมพู เมื่อนำมาใช้งานจะต้องขัดเปลือกชั้นนอกออกจนหมด เปลือกหอยจะมีความสวยงามมากขึ้น หอยชนิดนี้อาศัยอยู่ตามท้องทะเลที่พื้นเป็นทราย กินหนอนทะเลและสัตว์ขนาดเล็กเป็นอาหาร พบแพร่กระจายในน่านน้ำประเทศอินเดีย เปลือกหอยทะเลโดยทั่วไปมีลักษณะเวียนขวา กล่าวคือ การเกิดของวงเกลียวของเปลือกวนไปตามเข็มนาฬิกา แต่มีหอยบางตัวที่สร้างเปลือกเป็นแบบเวียนซ้ายพบจำนวนน้อยและหายาก ชาวฮินดูถือว่าเป็นของศักดิ์สิทธิ์และเป็นสิ่งมงคลในพิธีกรรมของพราหมณ์ จึงนำสังข์ที่มีลักษณะเวียนซ้ายมาใช้เป็นเครื่องประกอบในงานมงคลต่าง ๆ เช่น ใช้เป็นสังข์รดน้ำในพิธีแต่งงาน โดยเชื่อว่าการใช้น้ำจากสังข์จะทำให้มีความเป็นสิริมงคล ใช้เป็นสังข์เป่าโดยต้องตัดปลายก้นหอยออก เมื่อเป่าจะได้มีเสียงกังวาล ใช้ในงานพระราชพิธี รวมถึงงานสมโภชและงานพิธีมงคลอื่น ๆ

       ณัฐมาตย์  มูสิกะเจริญ