สัมสการ (๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓)

          ในสังคมไทยจะมีพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับชีวิตมนุษย์อยู่หลายพิธีกรรม เช่น พิธีโกนผมไฟ พิธีโกนจุก พิธีแต่งงาน  เช่นเดียวกับพิธีกรรมทางสังคมและศาสนาของศาสนาฮินดู ที่เรียกว่า สัมสการ ที่ประกอบด้วยพิธีกรรมที่สำคัญ ๗ ประการ   จะได้แก่พิธีกรรมอะไรบ้างนั้น  พจนานุกรมศัพท์ศาสนาสากล อังกฤษ-ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ฉบับพิมพ์ครั้งที่ ๓ (แก้ไขเพิ่มเติม) อธิบายว่า

          สัมสการ (Samskāra) เป็นพิธีกรรมทางสังคมและศาสนาของศาสนาฮินดูที่จัดทำตามโอกาสและขั้นตอนของชีวิต เมื่อโอกาสนั้น ๆ มาถึง จะเพิกเฉยละเลยปล่อยให้โอกาสผ่านไปโดยไม่จัดทำพิธีให้เหมาะสมแก่โอกาสไม่ได้  สัมสการที่สำคัญทั้ง ๗ ประการนั้น ได้แก่ 

          ๑. ชาตกรรม พิธีเนื่องด้วยการเกิด ต้องทำทันทีหลังจากทารกคลอดจากครรภ์มารดา โดยทำก่อนตัดสายสะดือ  ๒. นามกรณะ พิธีตั้งชื่อ โดยบิดามารดาจะเป็นผู้จัดพิธีนี้ขึ้น เมื่อเด็กเกิดมามีอายุได้ ๑๐ วัน หรือ ๑๒ วัน ๓. อันนปราศนะ พิธีเสนอเครื่องสังเวยแก่เทพเจ้าต่าง ๆ พิธีนี้จัดทำในวันที่ให้อาหารแข้นแข็งแก่เด็กเป็นครั้งแรก เช่น ให้เด็กกินข้าวเป็นครั้งแรก นิยมทำพิธีนี้ในเดือนที่ ๖ ทางสุริยคติ  ๔. อุปนยนะ พิธีสวมสายยัชโญปวีตให้แก่เด็กและสอนให้เด็กเรียนมนตร์ชื่อคายัตรี พิธีนี้ในศาสนาฮินดูถือว่าเป็นพิธีที่สำคัญมาก พราหมณ์ผู้ทำพิธีจะสวมด้ายสีขาวคล้ายสายสิญจน์สะพายแล่งให้แก่เด็กผู้เกิดวรรณะพราหมณ์เมื่อมีอายุ ๕ ขวบ วรรณะกษัตริย์เมื่อมีอายุ ๖ ขวบและวรรณะแพทย์เมื่อมีอายุ ๘ ขวบ  พิธีนี้จะจัดทำสำหรับเด็กผู้ชายเท่านั้น  พวกพราหมณ์ได้ชื่อว่า ทวิชา ซึ่งแปลว่า ผู้เกิด ๒ ครั้ง ก็เนื่องจากได้ผ่านพิธีอุปนยนะนี้  ๕. สมาวรรตนะ พิธีสำเร็จการศึกษา จัดขึ้นเมื่อเด็กหนุ่มสำเร็จการศึกษาแล้ว สำหรับผู้อยู่ในวรรณะพราหมณ์ พิธีสมาวรรตนะจัดทำขึ้นเมื่อเด็กหนุ่มได้ศึกษาคัมภีร์พระเวทจบสิ้นทั้ง ๓ คัมภีร์ เรียกว่า ผู้จบคัมภีร์ไตรเพท  ๖. วิวาหะ พิธีวิวาหมงคลหรือพิธีแต่งงาน ผู้ผ่านพิธีนี้แล้วได้ชื่อว่าได้เข้าสู่อาศรมที่ ๒ คือ อาศรมคฤหัสถะตามหลักอาศรม ๔ ของศาสนาฮินดู  ๗. เปรตกรรม พิธีทำศพ จัดขึ้นในวันเผาศพ นับเป็นพิธีสุดท้ายในชีวิตของบุคคลเพื่อให้ผู้ตายเข้าถึงสุคติภูมิในสัมปรายภพ.

       กนกวรรณ  ทองตะโก