สายพันธุ์ (๒๙ ธันวาคม ๒๕๕๓)

          ท่านผู้อ่านที่ติดตามคอลัมน์องค์ความรู้ภาษาไทย โดยราชบัณฑิตยสถาน คงทราบกันแล้วว่า พรรณ ที่หมายถึง ชนิด เช่น พรรณไม้ พรรณพืช พรรณสัตว์ มีความหมายต่างจาก พันธุ์ ที่หมายถึง พวกพ้อง เชื้อสาย วงศ์วาน เทือกเถา เหล่ากอ หรือ เชื้อ อย่างไร แต่จะทราบหรือไม่ว่า พันธุ์ กับ สายพันธุ์ นั้น เหมือนหรือต่างกันอย่างไร 

          คำว่า พันธุ์ เป็นคำที่ราชบัณฑิตยสถานบัญญัติใช้กับศัพท์ภาษาอังกฤษว่า variety เป็นลำดับทางอนุกรมวิธานที่ต่ำกว่า ชนิด  (species) ส่วนคำว่า สายพันธุ์ ราชบัณฑิตยสถานบัญญัติใช้กับศัพท์ภาษาอังกฤษว่า strain ซึ่งเป็นลำดับทางอนุกรมวิธานที่ต่ำกว่าพันธุ์ นอกจากนี้ ผู้อ่านหลายท่านอาจจะเคยได้ยินคำว่า พันธุ์ปลูก มาบ้าง แล้วพันธุ์ปลูกหมายถึงอะไร มีความเกี่ยวข้องกับ พันธุ์  และ สายพันธุ์  หรือไม่ ลองตามมาดูกันนะคะ คำว่า พันธุ์ปลูก ราชบัณฑิตยสถานบัญญัติใช้กับศัพท์ภาษาอังกฤษว่า cultivar ย่อมาจากคำว่า cultivated variety หมายถึง ลำดับที่ใช้เรียกพืชที่ได้มาจากการผสมหรือคัดเลือกพันธุ์เพื่อการเพาะปลูก ไม่ใช่ลำดับขั้นตามมาตรฐานทางอนุกรมวิธานพืช เช่น ขนุนพันธุ์ไพศาลทักษิณ

          ในปัจจุบันเป็นที่น่าสังเกตว่ามีผู้นำคำว่า สายพันธุ์ ไปใช้อย่างผิดความหมาย โดยนำไปใช้แทนคำว่า พันธุ์  หรือ ชนิด  โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวงการรถแข่ง ที่นำคำว่า สายพันธุ์  ไปใช้ในความหมายที่ไม่ใช่ลำดับทางอนุกรมวิธาน เช่น รถสปอร์ตสายพันธุ์ใหม่  และหากยังใช้กันอย่างนี้เรื่อย ๆ ไป อาจทำให้เป็นที่ยอมรับโดยปริยาย ดังนั้นคงต้องฝากท่านผู้อ่านด้วยนะคะ ถ้าพบเห็นใครใช้คำว่า สายพันธุ์ ไม่ถูกต้อง กรุณาทักท้วงด้วยค่ะ.

  อารี  พลดี